Markanız, işletmenizin en değerli varlıklarından biridir. Ancak piyasadaki rekabet ortamında marka haklarının ihlali sık karşılaşılan bir durumdur. Taklit ürünler, izinsiz kullanım, dijital ortamda marka gaspı ve benzer ihlal türleri hem itibar kaybına hem de ciddi ekonomik zarara yol açar. Bu rehberde; marka hakkına tecavüz teşkil eden fiiller, ihtarname hazırlama süreci, hukuki ve cezai yaptırımlar, Yargıtay’ın güncel içtihadı ve dava sürecinin tüm aşamaları ele alınmaktadır.
Marka Hakkına Tecavüz Teşkil Eden Fiiller
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 29. maddesi ve 7. maddesi, marka hakkına tecavüz sayılan fiilleri açıkça belirlemiştir. Bu fiillerin herhangi birinin gerçekleşmesi, marka sahibine hukuki ve cezai başvuru hakkı tanır.
| Tecavüz Fiili | Açıklama | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Taklit etme | Markanın aynısını veya ayırt edilemeyecek benzerini ürün üzerinde kullanma, üretme, stoklama veya satma | SMK m.29/1-a |
| İzinsiz kullanma | Markayı mal veya ambalaj üzerine koyma, bu şekilde piyasaya sürme, stokta bulundurma | SMK m.29/1-b |
| İşareti kaldırma | Markanın ürün veya ambalaj üzerindeki işaretini izinsiz olarak kaldırma veya değiştirme | SMK m.29/1-c |
| İltibas (karıştırılma) | Tescilli markayla iltibas yaratacak şekilde benzer işaret kullanma | SMK m.7/2-b |
| Dijital kullanım | Markayı alan adı, yönlendirici kod, anahtar sözcük veya metatag olarak izinsiz kullanma | SMK m.29/1-d |
| Karşılaştırmalı reklam | Markayı haksız avantaj sağlayacak veya itibarını zedeleyecek şekilde reklamlarda kullanma | SMK m.29/1-e |
| Lisans ihlali | Lisans sözleşmesindeki hakları aşma veya bu hakları üçüncü kişilere devretme | SMK m.29/1-f |
| Ticaret unvanında kullanım | Tescilli markayı izinsiz olarak ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanma | SMK m.29/1 |
Bu fiillerden yalnızca iktibas (aynen kullanma) ve iltibas (karıştırılma) suretiyle yapılan tecavüzler suç olarak düzenlenmiştir. Diğer tecavüz fiilleri ise hukuk davası ve tazminat yoluyla takip edilir. Marka hakkına tecavüz iddiası yalnızca tescilli markalar için doğrudan ileri sürülebilir; tescilsiz markalar ise haksız rekabet hükümleri kapsamında sınırlı düzeyde korunur.
Marka Hakkı İhlalinde İhtarname Nedir?
İhtarname, marka hakkı ihlal edilen kişi veya işletmenin, ihlalin durdurulmasını noter aracılığıyla karşı tarafa resmi olarak bildirdiği hukuki belgedir. İhtarname göndermek yasal bir zorunluluk olmasa da, dava öncesi atılması gereken stratejik ilk adımdır.
İhtarnamenin hukuki süreçteki işlevi son derece kritiktir. İhtarname ile karşı tarafa ihlalin farkında olduğunuz resmi olarak bildirilir ve bu durum kötüniyetin ispatında önemli bir delil teşkil eder. Ayrıca ihtarname, karşı tarafa ihlalin durdurulması için makul bir süre tanıyarak mahkemede davacının iyi niyetini ortaya koyar. İhtarname sonrası ihlal devam ederse, tazminat miktarının hesaplanmasında ihlalin bilinçli olarak sürdürüldüğü kabul edilir.
İhtarname Nasıl Hazırlanır?
Etkili bir marka ihlali ihtarnamesi aşağıdaki unsurları içermelidir:
1 Taraf Bilgileri: İhtar eden (marka sahibi) ile muhatap (ihlalci) kişi veya kuruluşun tam kimlik ve adres bilgileri açıkça yazılır.
2 Marka Tescil Bilgileri: Tescil numarası, tescil tarihi, başvuru numarası, tescil kapsamındaki sınıflar ve TÜRKPATENT nezdindeki kayıt detayları belirtilir. Bu bilgiler, marka hakkının varlığını kesin olarak ortaya koyar.
3 İhlal Fiilinin Tanımı: İhlalin ne şekilde gerçekleştiği somut olarak açıklanır. Ürün üzerinde kullanım mı, dijital ortamda mı, ticaret unvanında mı olduğu net bir biçimde ifade edilir. Mümkünse fotoğraf, ekran görüntüsü veya belge gibi deliller ihtarnameye eklenir.
4 Yasal Dayanak: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun ilgili maddeleri (özellikle m.7, m.29, m.30, m.149, m.150) referans gösterilir.
5 Talep ve Süre: İhlalin belirli bir süre içinde (genellikle 7-15 gün) durdurulması, ihlal konusu ürünlerin piyasadan çekilmesi ve marka işaretinin kullanımdan kaldırılması açıkça talep edilir.
6 Hukuki Sonuç Uyarısı: İhtarın sonuçsuz kalması halinde hukuk ve ceza davası açılacağı, maddi-manevi tazminat talep edileceği ve ihtiyati tedbir başvurusu yapılacağı belirtilir.
Marka Hakkı İhlali İhtarname Örneği
İ H T A R N A M E
İHTAR EDEN: [Marka Sahibi Ad/Unvan] – [Adres]
VEKİLİ: Av. [Avukat Ad Soyad] – [Baro Sicil No]
MUHATAP: [İhlalci Ad/Unvan] – [Adres]
KONU: Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde [tescil tarihi] tarihinde tescil edilmiş olan ve müvekkilimize ait [tescil numarası] numaralı “[Marka Adı]” ibareli markanın, 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında izinsiz kullanımının derhal sona erdirilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR:
1. Müvekkilimize ait “[Marka Adı]” ibareli marka, TÜRKPATENT nezdinde [tescil numarası] numarası ile [sınıf bilgileri] sınıflarında tescilli olup, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında yasal koruma altındadır.
2. Tarafınızca [ihlalin açıklaması: ürün üretimi/satışı/dijital kullanım/ticaret unvanı vb.] şeklinde müvekkilimizin tescilli markası izinsiz olarak kullanılmakta olup, bu durum SMK’nın 29. maddesi kapsamında marka hakkına tecavüz teşkil etmektedir.
3. İşbu ihtarnamenin tarafınıza tebliğinden itibaren 7 (yedi) gün içinde marka kullanımının tamamen sona erdirilmesi, ihlal konusu ürünlerin piyasadan çekilmesi ve marka işaretinin her türlü mecradan kaldırılması talep olunur.
4. Aksi takdirde; 6769 sayılı SMK’nın 149. ve 150. maddeleri uyarınca marka hakkına tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi davası, maddi ve manevi tazminat davası ile SMK m.30 kapsamında ceza davası açılacak olup, yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin de tarafınızdan tahsil edilmesi talep edilecektir.
İşbu ihtarname yasal delil niteliğindedir. Tüm yasal haklarımız saklıdır.
İHTAR EDEN VEKİLİ
Av. [Ad Soyad]
Marka Hakkı İhlalinde Hukuki Yaptırımlar
SMK’nın 149. ve 150. maddeleri, marka hakkı ihlal edilen kişiye geniş kapsamlı hukuki başvuru yolları tanımaktadır. Bu yollar aşağıda detaylı olarak ele alınmaktadır.
Tecavüzün Tespiti, Durdurulması ve Önlenmesi Davası
Marka sahibi, tecavüz fiilinin gerçekleştiğinin tespitini, devam eden ihlalin durdurulmasını ve gelecekte tekrar edilmesinin önlenmesini mahkemeden talep edebilir. Bu dava, ihlalin boyutu ne olursa olsun açılabilir ve tazminat talebiyle birleştirilebilir.
Maddi Tazminat Davası
Marka sahibi, ihlal nedeniyle uğradığı fiili zararı ve yoksun kaldığı kazancı talep edebilir. SMK m.151 uyarınca yoksun kalınan kazanç; marka sahibinin muhtemel geliri, ihlalcinin elde ettiği kazanç veya lisans bedeli üzerinden hesaplanır. Mahkeme bu üç yöntemden birini esas alarak tazminat miktarını belirler.
Manevi Tazminat Davası
Markanın itibarının zedelenmesi halinde manevi tazminat da talep edilebilir. Özellikle düşük kaliteli taklit ürünlerin piyasaya sürülmesi suretiyle marka değerinin aşınması, manevi tazminata hükmedilmesinin en yaygın sebebidir.
İhtiyati Tedbir
Davanın sonucunu beklemeksizin, ihlalin derhal durdurulması için mahkemeden ihtiyati tedbir kararı istenebilir. İhtiyati tedbir; ürünlerin üretiminin, satışının ve dağıtımının geçici olarak yasaklanmasını, gümrüklerde ürünlerin durdurulmasını ve dijital ortamda erişimin engellenmesini kapsayabilir.
Ürünlerin Toplatılması ve İmha
Marka hakkını ihlal eden ürünlerin ve bu ürünlerin üretiminde kullanılan araçların toplatılması ve gerektiğinde imhası talep edilebilir. Bu karar, ihlalin etkilerini tamamen ortadan kaldırmayı amaçlar.
Marka Hakkı İhlalinde Cezai Yaptırımlar
SMK’nın 30. maddesi, marka hakkına tecavüzün cezai boyutunu düzenlemektedir. Ancak tüm tecavüz fiilleri suç oluşturmaz; yalnızca iktibas (aynen kullanma) ve iltibas (karıştırılma) suretiyle yapılan tecavüzler ceza hukuku kapsamında değerlendirilir.
| Cezai Yaptırım | Detay |
|---|---|
| Hapis cezası | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis (SMK m.30/1) |
| Adli para cezası | Yirmi bin güne kadar adli para cezası |
| Etkin pişmanlık | Soruşturma veya kovuşturma aşamasında zararın giderilmesi halinde cezada indirim uygulanır |
| Şikayet süresi | Suçun ve failin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halükarda 3 yıl |
| Görevli mahkeme | Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi (yoksa Asliye Ceza Mahkemesi) |
Ceza davası, marka sahibinin şikayeti üzerine başlatılır. Şikayet, suçun ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl içinde yapılmalıdır. Marka hakkına tecavüz suçunda uzlaşma hükümleri uygulanabilir; bu durum tarafların anlaşması halinde ceza yargılamasının sona ermesini sağlar.
İnternet ve E-Ticaret Ortamında Marka İhlali
Dijitalleşme ile birlikte marka ihlalleri artık fiziksel piyasanın çok ötesine geçmiştir. E-ticaret platformlarında taklit ürün satışı, sosyal medyada marka kullanımı, alan adı gaspı (cybersquatting) ve arama motoru reklamlarında marka kullanımı günümüzün en yaygın ihlal türleri arasındadır.
Trendyol, Hepsiburada, Amazon Türkiye gibi e-ticaret platformları bünyesinde fikri mülkiyet şikayet mekanizmaları bulunmaktadır. Tescilli marka sahipleri bu platformlar üzerinden ihlalin kaldırılmasını talep edebilir. Ancak bu idari başvurular hukuki dava haklarınızı ortadan kaldırmaz; paralel olarak hukuki süreç de başlatılabilir.
Alan adı uyuşmazlıklarında ise ICANN’ın Tekdüzen Alan Adı Uyuşmazlık Çözümü Politikası (UDRP) veya Türkiye’deki .tr uzantılı alan adları için Nic.tr Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması başvuru yolları mevcuttur.
Marka Hakkına Tecavüz ve Haksız Rekabet İlişkisi
Marka hakkına tecavüz ile Türk Ticaret Kanunu’ndaki haksız rekabet hükümleri arasındaki ilişki, Yargıtay’ın güncel içtihadı ile önemli bir değişime uğramıştır. Uzun yıllar boyunca Yargıtay, marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet hükümlerinin birlikte (kümülatif olarak) uygulanabileceğini kabul etmiştir. Ancak aşağıdaki karar ile bu içtihat değişmiştir.
Marka Hakkı İhlali ile İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/5189, K. 2022/1852 – Kümülatif Koruma İlkesinin Değişmesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/5189, K. 2022/1852, T. 14.03.2022
Bu emsal karar ile Yargıtay, uzun yıllardır süregelen içtihadını değiştirmiştir. Karara göre; 6102 sayılı yeni TTK’de eskisinden farklı olarak “ad, unvan ve marka” kavramlarına bilinçli olarak yer verilmemiştir. Bu nedenle markalar yalnızca SMK kapsamında korunmalı, ayrıca TTK’nin haksız rekabet hükümleriyle de korunmasına gerek bulunmamaktadır.
Ancak bu kararın her durumda uygulanması mümkün değildir. Tescilli markanın ihlal teşkil eden kullanımına ek olarak; davalının benzer bir ticari sunum kullandığı, davacıyı veya ürünlerini kötülediği ya da bunlar hakkında gerçek dışı veya yanıltıcı açıklamalarda bulunduğu durumlarda, marka hakkına tecavüz hükümlerinin yanı sıra haksız rekabet koruması da hak sahipleri bakımından ayrıca mevcut olmaya devam etmektedir. Bu eylemler TTK uyarınca haksız rekabet teşkil eden haller arasında sayılmaktadır.
Bu nedenle marka hakkına tecavüz ve haksız rekabete dayalı dava açmadan önce, somut olayda TTK uyarınca haksız rekabet eylemi olarak ele alınabilecek ek unsurların olup olmadığının dikkatlice incelenmesi ve bu eylemin halihazırda SMK kapsamında düzenlenip düzenlenmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Marka Hakkı İhlalinde Dava Süreci
1 Delil Toplama: İhlale ilişkin somut deliller toplanır: ekran görüntüleri, fotoğraflar, noter tespit tutanağı, faturalar, müşteri şikayetleri ve benzeri belgeler.
2 İhtarname Gönderme: Noter aracılığıyla ihtarname gönderilir. İhtarnamede ihlalin durdurulması için makul süre (7-15 gün) verilir.
3 İhtiyati Tedbir Talebi: Acil durumlarda dava açılmadan önce veya dava ile birlikte ihtiyati tedbir talep edilir.
4 Dava Açılması: Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde tecavüzün tespiti, durdurulması, önlenmesi ve tazminat istemli dava açılır.
5 Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme, marka uzmanları ve hukuk bilirkişilerinden oluşan heyetten rapor alır.
6 Karar ve İcra: Mahkeme kararı icra yoluyla uygulanır. İhlal eden ürünlerin toplatılması ve gerektiğinde imhası gerçekleştirilir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
| Dava Türü | Görevli Mahkeme |
|---|---|
| Hukuk davaları (tazminat, tecavüzün tespiti/durdurulması) | Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi (yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi) |
| Ceza davaları (marka hakkına tecavüz suçu) | Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi (yoksa Asliye Ceza Mahkemesi) |
Yetkili mahkeme, davacının yerleşim yeri veya ihlalin gerçekleştiği yer mahkemesidir. İnternet üzerinden yapılan ihlallerde davacının yerleşim yeri mahkemesi de yetkili sayılabilir.
Zamanaşımı Süreleri
Marka hakkı ihlaline ilişkin zamanaşımı süreleri dava türüne göre farklılık gösterir. Hukuk davalarında zamanaşımı süresi, zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl, her halükarda fiilin gerçekleşmesinden itibaren 10 yıldır. Ceza davalarında ise şikayet süresi, suçun ve failin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, fiilin işlenmesinden itibaren 3 yıldır.
Zamanaşımı süreleri oldukça kısa olduğundan, ihlal tespit edildiğinde hızlı hareket edilmesi büyük önem taşır. İhtarname, zamanaşımı sürelerini durdurmasa da ihlalin bilinçli olarak sürdürüldüğünü ispat açısından kritik bir delil niteliğindedir.
Marka Hakkı İhlalinden Korunma Yöntemleri
Marka hakkı ihlalini önlemenin en etkili yolu güçlü bir koruma stratejisi oluşturmaktır. Bu stratejinin temel unsurları arasında markanızın tüm faaliyet alanlarını kapsayacak şekilde tescil edilmesi, düzenli piyasa izleme ve takip hizmeti alınması, TÜRKPATENT bülten takibi ile benzer başvurulara itiraz edilmesi, e-ticaret platformlarında marka koruma programlarına kayıt olunması ve uluslararası pazarlarda Madrid Protokolü ile koruma sağlanması yer alır.
Aylar Patent olarak marka tescil, izleme ve ihlal takibi hizmetlerimizle markanızı proaktif olarak koruma altına alıyoruz.
Sıkça Sorulan Sorular
Markanız ihlal mi ediliyor? Hemen harekete geçin.
Aylar Patent, marka vekili avukat Atakan Aylar liderliğinde ihtarname hazırlama, dava takibi ve marka koruma süreçlerinde profesyonel hukuki destek sunar.
Kaynak ve Yasal Dayanak: 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (Madde 7, 29, 30, 149, 150, 151), 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (Madde 54-63), Türk Patent ve Marka Kurumu (turkpatent.gov.tr), Yargıtay 11. Hukuk Dairesi emsal kararları.