Küreselleşen rekabet ortamında işletmelerin öne çıkmasını sağlayan en güçlü unsurlardan biri ürün tasarımıdır. Bir ürünün teknik özellikleri ne kadar gelişmiş olursa olsun, tüketicinin satın alma kararını etkileyen ilk faktör ürünün görünümüdür. İşte bu nedenle özgün ürün tasarımlarının hukuki koruma altına alınması, işletmeler için stratejik bir zorunluluk haline gelmiştir.
Bu rehberde; endüstriyel tasarım tescilinin ne olduğu, tescil şartları, başvuru süreci, 2026 yılı güncel ücretleri, tasarım ile patent arasındaki farklar ve Yargıtay kararları ışığında yenilik ve ayırt edicilik kriterleri detaylı olarak ele alınmaktadır.
Endüstriyel Tasarım Nedir?
Endüstriyel tasarım, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu‘nun 55. maddesine göre; ürünün tümünün veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Burada korunan unsur ürünün teknik işlevi değil, yalnızca dış görünümüdür.
Kanundaki ürün tanımı oldukça geniştir. Bilgisayar programları hariç olmak üzere; endüstriyel yolla veya elle üretilen herhangi bir nesne, birleşik ürünler veya bu ürünü oluşturan parçalar, ambalajlar, birden çok nesnenin bir arada algılanan sunumları, grafik semboller ve tipografik karakterler “ürün” kapsamında değerlendirilir.
Endüstriyel tasarım kavramı yalnızca seri üretim ürünleriyle sınırlı değildir. Mobilyadan elektronik cihazlara, ambalaj tasarımından tekstil desenlerine, otomotiv parçalarından mutfak gereçlerine kadar son derece geniş bir yelpazede endüstriyel tasarım tescili yapılabilir.
Endüstriyel Tasarım Tescili Nedir ve Neden Gereklidir?
Endüstriyel tasarım tescili, özgün bir ürün görünümünün TÜRKPATENT’e başvurularak sicile kaydedilmesi ve bu sayede tasarım sahibine yasal koruma sağlanmasıdır. Tescil işlemi tamamlandığında, tasarım sahibi tasarımı üzerinde inhisari (tekelci) haklar elde eder.
Tescilli bir tasarım sahibinin izni olmaksızın üçüncü kişiler tasarım konusu ürünleri üretemez, piyasaya sunamaz, satamaz, ithal veya ihraç edemez, ticari amaçla elinde bulunduramaz veya bu ürünlere ilişkin sözleşme yapmak için teklifte bulunamaz. Bu haklar, tasarımın tescil edilmesiyle kendiliğinden doğar ve herhangi bir ihlal durumunda hukuki yollara başvurma imkanı sağlar.
Tescilsiz tasarımlar da kanun kapsamında korunur; ancak tescilsiz tasarımların koruma süresi yalnızca 3 yıl ile sınırlıdır ve sadece kasıtlı kopyalamaya karşı koruma sağlar. Tescilli tasarımlar ise 5 yıllık dönemlerle toplam 25 yıla kadar koruma altındadır ve hem kopyalamaya hem de benzer tasarımlara karşı geniş kapsamlı bir koruma sunar.
Endüstriyel Tasarım Tescil Şartları
Bir tasarımın tescil edilebilmesi için Sınai Mülkiyet Kanunu’nda belirlenen iki temel şartı karşılaması zorunludur: yenilik ve ayırt edici nitelik. Bu iki kriter, Yargıtay kararlarında da defalarca vurgulanmıştır.
Yenilik Kriteri
Bir tasarımın yeni sayılabilmesi için aynısının; tescilli tasarımlarda başvuru veya rüçhan tarihinden önce, tescilsiz tasarımlarda ise kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir. Bu durum “mutlak yenilik” olarak adlandırılır. Yani tasarımın yalnızca Türkiye’de değil, dünya genelinde daha önce bilinmeyen bir görünüme sahip olması aranır.
Yenilik incelemesinde; tasarımın harcıalem (sıradan) bir tasarım olup olmadığı, yeni bir emek ve fikri çabanın ürünü olup olmadığı ve kamuya daha önce sunulmuş tasarımlarla aynılık taşıyıp taşımadığı değerlendirilir.
Ayırt Edici Nitelik Kriteri
Ayırt edici nitelik, bir tasarımın “bilgilenmiş kullanıcı” üzerinde bıraktığı genel izlenimin, daha önce kamuya sunulmuş tasarımlardan farklı olmasını ifade eder. Burada “bilgilenmiş kullanıcı”, o ürün grubunda uzman olmayan ancak ürünün dış görünümüne değer veren, yeterli bilgi sahibi, dikkatli ve titiz bir kişi olarak tanımlanır.
Ayırt edicilik değerlendirmesinde tasarımcının “seçenek özgürlüğü” de dikkate alınır. Teknik zorunluluklar nedeniyle tasarım seçeneklerinin sınırlı olduğu ürünlerde küçük farklılıklar bile ayırt edici kabul edilebilirken, geniş tasarım serbestisinin bulunduğu alanlarda daha belirgin farklılıklar aranır.
Tescil Edilemeyecek Tasarımlar
Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca aşağıdaki tasarımlar tescil edilemez:
Özellikle dikkat edilmesi gereken husus, bir ürünün teknik fonksiyonundan kaynaklanan görünüm özelliklerinin tasarım tescili ile korunamayacağıdır. Bu tür teknik yenilikler ancak patent veya faydalı model tescili ile korunabilir. Tasarım hukuku yalnızca görünümü korur; ürünün nasıl çalıştığını değil.
Endüstriyel Tasarım Tescili ile Patent Arasındaki Fark
Uygulamada sıkça karıştırılan bu iki kavram birbirinden temelden farklıdır. Aşağıdaki tablo bu farkları özetlemektedir:
| Kriter | Endüstriyel Tasarım Tescili | Patent Tescili |
|---|---|---|
| Korunan unsur | Ürünün dış görünümü | Teknik buluş veya yenilik |
| Yasal dayanak | SMK Madde 55-105 | SMK Madde 82-163 |
| Koruma süresi | 5 yıl (25 yıla uzatılabilir) | 20 yıl (uzatılamaz) |
| Tescil kriteri | Yenilik + Ayırt edici nitelik | Yenilik + Buluş basamağı + Sanayiye uygulanabilirlik |
| İnceleme türü | Şekli inceleme | Teknik inceleme |
| Koruma kapsamı | Görünüm | Teknik işlev |
| Başvuru süresi | Kısa (birkaç ay) | Uzun (2-4 yıl) |
Bir ürünün hem görünümü hem de teknik yeniliği varsa, bu ürün için ayrı ayrı hem tasarım tescili hem de patent başvurusu yapılabilir. Bu şekilde ürün en kapsamlı koruma altına alınmış olur. Aylar Patent olarak tüm sınai mülkiyet haklarınız için profesyonel danışmanlık sunuyoruz.
Endüstriyel Tasarım Tescil Başvurusu Nasıl Yapılır?
Endüstriyel tasarım tescil başvurusu, TÜRKPATENT’in elektronik başvuru sistemi (EPATS) üzerinden gerçekleştirilir. Başvuru süreci aşağıdaki adımlardan oluşur:
1 Ön Araştırma: Başvurudan önce tasarımın yenilik ve ayırt edicilik kriterlerini karşılayıp karşılamadığını belirlemek amacıyla TÜRKPATENT veri tabanı, WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü) ve Avrupa Topluluğu Tasarım Tescili veri tabanlarında araştırma yapılmalıdır. Bu adım, başvurunun reddedilme riskini önemli ölçüde azaltır.
2 Görsel Materyallerin Hazırlanması: Tasarımın tüm belirgin özelliklerini yansıtan, 8×8 cm ebadında fotoğraf veya teknik çizimler hazırlanır. Üç boyutlu tasarımlarda önden, yandan ve üstten görünüm resimleri sunulmalıdır. Görsellerin kalitesi ve doğruluğu, koruma kapsamını doğrudan etkiler.
3 Başvuru Formunun Doldurulması: EPATS sistemi üzerinden başvuru sahibi bilgileri, tasarım görselleri, Locarno sınıflandırmasına göre ürün sınıfı ve varsa rüçhan talebi ile birlikte form eksiksiz doldurulur.
4 Başvuru Ücretinin Ödenmesi: Tasarım tescilinde ücretlerin tamamı başvuru aşamasında ödenir. Bu yönüyle marka tescilinden farklılık gösterir. Ödeme yapılmadan başvuru işleme alınmaz.
5 Şekli İnceleme: TÜRKPATENT, başvuruyu şekli açıdan inceler. Eksiklik tespit edilirse, giderilmesi için başvuru sahibine süre verilir.
6 Bültende Yayın ve İtiraz Süreci: Uygun bulunan başvuru, Resmi Endüstriyel Tasarımlar Bülteninde yayımlanır. Yayın tarihinden itibaren 3 ay süreyle üçüncü kişiler itirazda bulunabilir. İtiraz olması halinde gerekçeli savunma yapılması zorunludur.
7 Tescil Belgesi: İtiraz olmaması veya itirazın reddedilmesi halinde tasarım tescil belgesi düzenlenir. Tasarım 5 yıl süreyle korunur ve bu süre 5’er yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir.
Endüstriyel Tasarım Başvurusu İçin Gerekli Belgeler
TÜRKPATENT’e tasarım tescil başvurusu yaparken aşağıdaki belgeler gereklidir:
Çoklu tasarım başvurusu da mümkündür. Aynı Locarno sınıfına ait birden fazla tasarım, tek bir başvuruda toplanabilir. Bu durum özellikle ürün ailesi olan işletmeler için hem maliyet hem de zaman avantajı sağlar.
2026 Yılı Endüstriyel Tasarım Tescil Ücretleri
TÜRKPATENT tarafından belirlenen 2026 yılı güncel tasarım tescil ücretleri aşağıdaki tabloda yer almaktadır. Tasarım tescilinde ücretlerin tamamı başvuru aşamasında peşin olarak ödenir.
| İşlem Türü | 2026 Resmi Harç (Yaklaşık) |
|---|---|
| Tekli tasarım tescil başvurusu (e-başvuru) | 326,42 TL |
| Yayın ücreti (tekli) | Ayrıca belirlenir |
| Tescil belgesi ücreti | Ayrıca belirlenir |
| 5’li çoklu tasarım başvurusu | İndirimli tarife uygulanır |
| 10’lu çoklu tasarım başvurusu | İndirimli tarife uygulanır |
| 5 yıllık yenileme ücreti | Dönemine göre artan tarife |
Tasarım tescil ücretleri; başvuru harcı, yayın ücreti, tescil belgesi ücreti ve vekil hizmet bedelinden oluşur. Çoklu tasarım başvurularında birim maliyet önemli ölçüde düşer. Güncel ücret detayları ve işletmenize özel maliyet hesaplaması için Aylar Patent’ten ücretsiz danışmanlık alabilirsiniz.
Endüstriyel Tasarım Tescilinin Avantajları
Tasarımını tescil ettiren işletme ve bireyler aşağıdaki avantajlardan yararlanır:
Tekelci kullanım hakkı: Tescilli tasarım sahibi, tasarımını kullanma, üretme, satma ve lisanslama konusunda münhasır haklara sahiptir. Üçüncü kişiler izinsiz olarak bu tasarımı kullanamazlar.
Hukuki koruma ve caydırıcılık: Tescilli bir tasarımın izinsiz kopyalanması halinde sahibi, ihlal eden kişilere karşı maddi ve manevi tazminat talep edebilir, ürünlerin toplatılmasını isteyebilir ve cezai süreç başlatabilir. Tescil belgesi tek başına güçlü bir caydırıcı etki yaratır.
Ticari değer artışı: Tescilli tasarımlar, işletmenin gayrimaddi varlık değerini artırır. Lisans sözleşmelerine konu edilebilir, devredilebilir ve franchise modellerinde kullanılabilir.
Rekabet üstünlüğü: Özgün tasarımlar, ürünlerin rakiplerinden ayrışmasını sağlar. Tescil ile bu farklılık hukuki güvence altına alınarak sürdürülebilir bir rekabet avantajı oluşturulur.
Uluslararası koruma imkanı: WIPO’nun Lahey Sistemi aracılığıyla tek bir başvuru ile birden fazla ülkede tasarım koruması elde edilebilir. Bu durum uluslararası pazarlara açılan işletmeler için büyük avantaj sağlar.
Tasarım Hukukunun Tarihçesi ve Gelişimi
Tasarım hukukunun temelleri XVI. yüzyılda Fransa’da tekstil ürünlerindeki desenlerin taklit edilmesinin önüne geçmek amacıyla atılmıştır. Dünyada tasarımların tescilli olarak korunması 1787 yılında Birleşik Krallık’ta başlamıştır.
Türkiye’de ise 1995 yılına kadar tasarımlar yalnızca 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında korunurken, 27.06.1995 tarihinde 554 sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname yürürlüğe girmiştir. Son olarak 10.01.2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ile tasarım korumasına ilişkin güncel düzenleme oluşturulmuştur.
Günümüzde dünya genelinde yıllık yaklaşık 1,1 milyon endüstriyel tasarım başvurusu yapılmaktadır. Bu başvuruların büyük çoğunluğu Asya ülkelerinden gelmekte olup, Türkiye de tasarım tescil başvurularında yıldan yıla artış gösteren ülkeler arasında yer almaktadır.
Endüstriyel Tasarım Tescili ile İlgili Yargıtay Kararları
Endüstriyel tasarım tescilinde yenilik ve ayırt edicilik kriterlerinin nasıl değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyan emsal niteliğinde Yargıtay kararları aşağıda birebir olarak yer almaktadır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2021/161 E. 2022/3686 K. – Yenilik ve Ayırt Edicilik İncelemesi
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/161, K. 2022/3686
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/7358 E. 2022/1612 K. – Bilgilenmiş Kullanıcı ve Mutlak Yenilik
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/7358, K. 2022/1612
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 2017/12 E. 2020/141 K. – Tasarım Hukukunun Kapsamı
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/12, K. 2020/141
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2022/6261 E. 2024/2640 K. – Mutlak Yenilik Araştırması ve Hükümsüzlük
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2022/6261, K. 2024/2640
Tescilli Tasarım Hakkının İhlali ve Hukuki Yollar
Tescilli bir endüstriyel tasarımın izinsiz olarak kopyalanması, üretilmesi veya satılması halinde tasarım sahibi aşağıdaki hukuki yollara başvurabilir:
Tecavüzün tespiti ve durdurulması davası: Tasarım hakkına tecavüz eden fiillerin tespiti, durdurulması ve gelecekte tekrar edilmesinin önlenmesi talep edilir.
Maddi ve manevi tazminat davası: İhlal nedeniyle uğranılan zararın, yoksun kalınan kazancın ve itibar kaybının tazmini istenebilir.
Ürünlerin toplatılması ve imha: Tasarım hakkını ihlal eden ürünlerin piyasadan toplatılması ve gerektiğinde imhası talep edilebilir.
İhtiyati tedbir: Davanın sonucunu beklemeden, ihlalin devamını engellemek amacıyla mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alınabilir.
Bu davalarda görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir. Bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Aylar Patent’in hukuki danışmanlık hizmetlerinden yararlanarak tasarım haklarınızı en etkin şekilde koruyabilirsiniz.
Tescilli ve Tescilsiz Tasarım Koruması Karşılaştırması
| Kriter | Tescilli Tasarım | Tescilsiz Tasarım |
|---|---|---|
| Koruma süresi | 5 yıl (25 yıla uzatılabilir) | 3 yıl (uzatılamaz) |
| Koruma kapsamı | Kopyalama + benzer tasarımlar | Yalnızca kasıtlı kopyalama |
| İspat yükü | Tescil belgesi yeterli | Kamuya sunumu ispat gerekir |
| Tescil gereksinimi | TÜRKPATENT’e başvuru zorunlu | Başvuru gerekli değil |
| Yenileme imkanı | 5’er yıllık dönemlerle var | Yok |
| Hukuki güç | Çok güçlü | Sınırlı |
Sıkça Sorulan Sorular
Tasarımınızı koruma altına almak için profesyonel destek alın.
Aylar Patent, marka vekili avukat Atakan Aylar liderliğinde tasarım tescil başvurunuzu hızlı ve güvenli şekilde yürütür. Ön araştırmadan tescil belgesine kadar tüm süreçte yanınızdayız.
Kaynak ve Yasal Dayanak: 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (Madde 55-105), 554 Sayılı Endüstriyel Tasarımların Korunması Hakkında KHK, Türk Patent ve Marka Kurumu (turkpatent.gov.tr), Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu emsal kararları.