İşletmenizin hukuki kimliğini oluşturan ticaret unvanı, yalnızca bir isimden ibaret değildir. Sözleşme imzalamaktan fatura düzenlemeye, banka hesabı açmaktan dava açmaya kadar tüm resmi işlemlerde kullanılan bu isim, aynı zamanda ticari itibarınızın da taşıyıcısıdır. Bu rehberde; ticaret unvanının tanımı, işletme adı ve markadan farkları, şirket türlerine göre oluşturma kuralları, tescil süreci, yasal koruma, cezai yaptırımlar ve Yargıtay’ın güncel içtihadı ele alınmaktadır.
Ticaret Unvanı ile İşletme Adı ve Marka Arasındaki Farklar
Uygulamada sıklıkla birbirine karıştırılan bu üç kavram, hukuki açıdan tamamen farklı işlevlere sahiptir. Doğru ayrımı yapmak, hem ticari koruma hem de olası ihlal risklerini önleme açısından kritik önem taşır.
| Kavram | Tanım | İşlev | Tescil Yeri |
|---|---|---|---|
| Ticaret unvanı | Tacirin ticaret siciline kayıtlı resmi adı | Taciri diğer tacirlerden ayırt eder | Ticaret Sicili Müdürlüğü |
| İşletme adı | İşletmenin müşterilere tanıtımda kullandığı gayri resmi ad | İşletmeyi tanıtır, tacir hakkında bilgi vermez | Tescil zorunluluğu yok |
| Marka | Mal veya hizmeti diğerlerinden ayırt eden işaret | Ürün/hizmeti ayırt eder, tüketiciyi yönlendirir | TÜRKPATENT |
Örneğin; “ABC Tekstil Limited Şirketi” bir ticaret unvanı, “ABC Mağazası” bir işletme adı, “ABC” ise TÜRKPATENT nezdinde tescil edilen bir marka olabilir. Bu üç unsurun ayrı ayrı tescil edilmesi, işletmenin hem ticari hem de hukuki güvencesini en üst düzeye çıkarır.
Ticaret Unvanının Yasal Dayanağı
Ticaret unvanına ilişkin düzenlemeler, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 39 ila 52. maddeleri ile Ticaret Unvanları Hakkında Tebliğ’de yer almaktadır. Kanunun temel hükümleri şöyledir:
| Madde | Düzenleme |
|---|---|
| TTK m.39 | Her tacir ticari işlemlerini ticaret unvanıyla yapmak ve belgelerini bu unvan altında imzalamak zorundadır |
| TTK m.40 | Ticari işletme açıldığı günden itibaren 15 gün içinde ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir |
| TTK m.41-45 | Gerçek kişi ve tüzel kişi tacirlerin unvan oluşturma kuralları |
| TTK m.46 | Unvanda yanıltıcı ibare bulunma yasağı ve ek kullanım kuralları |
| TTK m.48 | Şubelerin merkez unvanını “şube” ibaresi ekleyerek kullanma zorunluluğu |
| TTK m.50 | Tescil ve ilan edilmiş ticaret unvanını kullanma hakkı sadece sahibine aittir |
| TTK m.51 | Unvan ihlalinde bildirim yükümlülüğü ve idari para cezası |
| TTK m.52 | Unvanın haksız kullanımına karşı hukuki koruma ve tazminat hakları |
Ticaret Unvanının Yapısı: Çekirdek ve Ek
Her ticaret unvanı iki temel unsurdan oluşur: çekirdek (zorunlu kısım) ve ek (isteğe bağlı veya belirli durumlarda zorunlu kısım).
Çekirdek Unsur
Çekirdek, unvanda mutlaka bulunması gereken zorunlu unsurdur. Gerçek kişi tacirlerde ad ve soyad, tüzel kişi tacirlerde ise şirket türünü gösteren ibare çekirdek kısmını oluşturur. Çekirdek unsurun içeriği şirket türüne göre değişir ve kanunda açıkça düzenlenmiştir.
Ek Unsur
Ek unsur, unvanı diğer unvanlardan ayırt etmeye yarayan kısımdır. Kural olarak isteğe bağlıdır; ancak Türkiye’de daha önce tescil edilmiş bir unvanla karışıklığı önlemek için (TTK m.45) veya şube kullanımlarında (TTK m.48) ek yapılması zorunlu hale gelir. Ek belirlenirken TTK m.46’daki sınırlamalara dikkat edilmelidir.
Şirket Türlerine Göre Ticaret Unvanı Kuralları
| Şirket Türü | Çekirdek Unsur | Örnek Unvan |
|---|---|---|
| Gerçek kişi (Şahıs) | Kısaltılmadan yazılan ad ve soyad | Ahmet Yılmaz Danışmanlık |
| Anonim Şirket | En az bir işletme konusu + “Anonim Şirketi” ibaresi | Yıldız Tekstil Sanayi Anonim Şirketi |
| Limited Şirket | En az bir işletme konusu + “Limited Şirketi” ibaresi | Kaya İnşaat Limited Şirketi |
| Kollektif Şirket | Tüm ortaklar veya en az bir ortağın adı soyadı + “Kollektif Şirketi” | Demir ve Çelik Kollektif Şirketi |
| Komandit Şirket | En az bir komandite ortağın adı soyadı + “Komandit Şirketi” | Arslan Gıda Komandit Şirketi |
| Kooperatif | İşletme konusu + “Kooperatif” ibaresi | Çiftçiler Tarımsal Kalkınma Kooperatifi |
Ticaret Unvanı Belirlerken Dikkat Edilmesi Gerekenler
TTK m.46 ve Ticaret Unvanları Hakkında Tebliğ, unvan seçiminde uyulması gereken kuralları net biçimde belirlemiştir. Bu kurallar, hem tacirin hem de üçüncü kişilerin haklarını korumayı amaçlar.
1 Yanıltıcı Olmama: Unvan; tacirin kimliği, işletmenin genişliği, önemi veya finansal durumu hakkında üçüncü kişilerde yanlış bir görüş oluşturacak nitelikte olmamalıdır.
2 Benzersizlik: Türkiye’de daha önce tescil edilmiş başka bir unvanla ayırt edilemeyecek kadar benzer olamaz. Benzerlik varsa ayırt edici ek yapılması zorunludur (TTK m.45).
3 Özel İzin Gerektiren Kelimeler: “Türk”, “Türkiye”, “Cumhuriyet” ve “Milli” kelimeleri ancak Cumhurbaşkanı kararıyla unvanda kullanılabilir.
4 Şirket Görünümü Yasağı: Tek başına ticaret yapan gerçek kişi, unvanına ortaklık veya şirket görünümü kazandıracak ekler yapamaz.
5 Türkçe Zorunluluğu: Şirket türünü gösteren ibareler Türkçe olmalıdır. Diğer kelimeler yabancı dilde olabilir.
6 5 Yıl Kuralı: Ticaret sicilinden terkin edilen bir unvan, terkin tarihinden itibaren 5 yıl süreyle başka bir işletme tarafından kullanılamaz.
Ticaret Unvanı Tescil Süreci
1 Unvan Belirleme: TTK kurallarına uygun, benzersiz ve ayırt edici bir unvan belirleyin. Ticaret Sicili Gazetesi’nin resmi sitesinden unvan sorgulama yaparak aynı veya benzer unvanın tescilli olup olmadığını kontrol edin.
2 MERSİS Başvurusu: Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden çevrimiçi başvuru yapın ve MERSİS numarası alın. Sistem üzerinden şirket bilgileri, ortaklık yapısı ve unvan bilgileri girilir.
3 Belge Hazırlığı: Gerekli belgeleri hazırlayın: şirket ana sözleşmesi, noter onaylı imza beyannamesi veya sirküleri, ticaret odası kayıt belgesi, faaliyet belgesi ve varsa kira sözleşmesi.
4 Ticaret Sicil Müdürlüğü Başvurusu: MERSİS numarası ve hazırlanan belgelerle birlikte işletme merkezinin bulunduğu yerdeki Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne 15 gün içinde başvurun.
5 İnceleme ve Tescil: Müdürlük, unvanın kanuna uygunluğunu ve benzersizliğini değerlendirir. Uygun bulunursa tescil işlemi yapılır.
6 Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde İlan: Tescil edilen unvan, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilerek kamuya duyurulur. İlan ile unvan yasal geçerlilik kazanır.
Ticaret Unvanının Korunması
TTK m.50 uyarınca, usulüne uygun şekilde tescil ve ilan edilmiş ticaret unvanını kullanma hakkı yalnızca sahibine aittir. Bu koruma, Türkiye sınırları içinde geçerlidir ve unvan tescil edildiği sürece devam eder.
Ticaret unvanı haksız olarak kullanıldığında, hak sahibi TTK m.52 uyarınca şu haklara sahiptir: haksız kullanımın tespiti ve durdurulması davası, unvanın sicilden terkini talebi, maddi tazminat davası (yoksun kalınan kazanç dahil), manevi tazminat davası ve hükmün ilanı talebi. Tescil edilmemiş unvanlar ise bu özel korumadan yararlanamaz, yalnızca TTK’nın haksız rekabet hükümleri (m.54-63) kapsamında sınırlı düzeyde korunabilir.
Ticaret Unvanı Kullanma Yükümlülükleri
Tacirin unvan kullanımına ilişkin temel yükümlülükleri kanunda açıkça belirlenmiştir. Tescil edilen ticaret unvanı, işletmenin görülebilecek bir yerine okunaklı bir biçimde yazılmalıdır. Ticari mektuplarda, faturalarda, çeklerde, senetlerde ve tüm resmi belgelerde unvanın tamamı kullanılmalıdır. Kurumsal internet sitesi ve e-ticaret platformlarında da unvanın tam olarak yer alması zorunludur. Şubeler, merkez unvanını “şube” ibaresi ekleyerek kullanmak zorundadır; şubeler için farklı unvan kullanılamaz.
Ticaret Unvanı Değişikliği ve Devri
Unvan Değişikliği
Ticaret unvanı değişikliği, şirket merkezinin bulunduğu Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne dilekçeyle başvurularak yapılır. Dilekçede eski ve yeni unvan belirtilmeli, genel kurul kararı veya ortaklar kurulu kararı eklenmeli ve değişiklik Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmelidir. İlan sonrasında vergi dairesi, SGK ve diğer resmi kurumlara bildirim yapılması gerekir.
Unvanın Devri
Ticaret unvanı, işletmeden bağımsız olarak devredilemez. TTK’ya göre unvan devri, ancak işletmenin tamamıyla devredilmesi halinde mümkündür. Aksi açıkça kararlaştırılmadıkça işletmenin devri, ticaret unvanının da devrini kapsar. Devralan kişi, devredilen unvanı aynen kullanma hakkına sahiptir.
SGK İşyeri Unvan Listesi
İşyeri ünvanı kavramı, SGK uygulamalarında da karşımıza çıkar. SGK işyeri unvan listesi, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından oluşturulan ve sigortalının çalıştığı tüm işyerlerinin sicil numarası ile unvanlarının yer aldığı resmi belgedir. Bu belge e-Devlet üzerinden “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” bölümünden barkodlu belge oluşturularak alınabilir. İşyeri unvan listesi; ustalık belgesi başvurularında, kamuda işe alım süreçlerinde, İSG ve MYK mesleki belge işlemlerinde talep edilmektedir.
İşyeri açılışında ise SGK’ya “İşyeri Bildirgesi” verilmesi zorunludur. 5510 sayılı Kanunun 11. maddesi uyarınca, çalışan istihdam eden her işveren SGK’ya işyeri bildirgesini elektronik ortamda göndermekle yükümlüdür. Bu bildirgede işyeri unvanı, faaliyet kodu (NACE), vergi bilgileri ve işveren bilgileri yer alır.
2026 Yılı İdari Para Cezaları
| İhlal Türü | Yasal Dayanak | 2025 Ceza Tutarı | 2026 Ceza Tutarı |
|---|---|---|---|
| TTK m.39-45 veya m.48 ihlali (unvan kurallarına aykırılık) | TTK m.51/2 | 35.416 TL | 44.443 TL |
| Gerçeğe aykırı tescil beyanı | TTK m.38/1 | 35.416 TL | 44.443 TL |
Bu cezalar, yalnızca idari para cezası niteliğindedir. Ticaret unvanının haksız kullanımından doğan zararlar için ayrıca hukuk davası yoluyla maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.
Ticaret Unvanı ile Marka İlişkisi ve Hukuki Koruma
Ticaret unvanı ve marka farklı işlevlere sahip olmakla birlikte, uygulamada sıklıkla kesişen hukuki sorunlara yol açar. Bir başkasının tescilli markasını kendi ticaret unvanında kullanan tacir, hem marka hakkına tecavüz hem de haksız rekabet hükümleri kapsamında sorumlu tutulabilir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 29/1 maddesi, tescilli markayı izinsiz olarak ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanmayı açıkça tecavüz fiili olarak saymaktadır.
Bu nedenle işletmenizin ticaret unvanını belirlerken, seçtiğiniz ibarenin TÜRKPATENT nezdinde tescilli bir markayla çakışıp çakışmadığını mutlaka araştırmanız, hem ticaret unvanı hem de marka tescilini birlikte yaptırmanız önerilir.
Ticaret Unvanı ile İlgili Yargıtay Kararları
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/5189, K. 2022/1852, T. 14.03.2022 – Ticaret Unvanı, Marka ve Haksız Rekabet Hükümlerinin Kümülatif Uygulanması
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2019/5189, K. 2022/1852, T. 14.03.2022
Bu emsal karar, ticaret unvanı koruması açısından son derece önemlidir. Yargıtay, 6102 sayılı yeni TTK’de “ad, unvan ve marka” kavramlarına bilinçli olarak yer verilmediğini tespit ederek, markaların yalnızca SMK ile korunacağını, ayrıca haksız rekabet hükümleriyle kümülatif koruma sağlanmasına artık gerek olmadığını belirtmiştir. Ancak ticaret unvanının tek başına SMK kapsamında değil, doğrudan TTK hükümleri ile korunmaya devam ettiği unutulmamalıdır.
Kararda ayrıca; tescilli bir markanın ihlal teşkil eden kullanımına ek olarak davalının benzer bir ticari sunum kullandığı, davacıyı kötülediği veya gerçek dışı açıklamalarda bulunduğu hallerde haksız rekabet korumasının hâlâ mevcut olduğu vurgulanmıştır. Bu nedenle marka ve ticaret unvanının birlikte ileri sürüldüğü davalarda somut olayın dikkatli analiz edilmesi gerekmektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2021/446, K. 2023/61, T. 08.02.2023 – Ticaret Unvanının Markasal Kullanımı ve Marka Hakkına Tecavüz
YHGK, E. 2021/446, K. 2023/61, T. 08.02.2023
Bu karar, ticaret unvanı seçimi konusunda son derece önemli bir uyarı niteliğindedir. Artık bir başkasının tescilli markasıyla aynı veya benzer ibareyi ticaret unvanında kullanmak, markasal kullanım bulunmasa dahi, marka işlevlerine zarar verme ihtimali varsa marka hakkına tecavüz sayılabilmektedir. Bu nedenle unvan belirlerken mutlaka TÜRKPATENT marka taraması yapılmalıdır.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2000/3792, K. 2000/4770, T. 29.05.2000 – Aynı Soyadının Ticaret Unvanında Kullanılması ve Ayırt Edici Ek Zorunluluğu
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2000/3792, K. 2000/4770, T. 29.05.2000
Bu karar, özellikle aile şirketlerinde sıkça karşılaşılan soyadı benzerliği sorununa açıklık getirmektedir. Aynı soyadını taşıyan farklı kişiler ticaret unvanlarında soyadlarını kullanabilirler; ancak önceden tescilli unvanla karışıklığı önlemek için mutlaka ayırt edici ek yapmaları zorunludur.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/11-27, T. 2019 – Sessiz Kalma Yoluyla Hak Kaybı ve Ticaret Unvanının Terkini
YHGK, E. 2017/11-27
Bu karar, ticaret unvanı ihlallerinde zamanlama konusunda kritik bir uyarı niteliğindedir. Ticaret unvanınıza benzer bir unvanın tescil edildiğini tespit ettiğinizde, makul süre içinde hukuki adım atmanız gerekmektedir. Uzun süre sessiz kalmak, hak kaybına yol açabilir ve sonradan terkin davası açmanız reddedilebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ticaret unvanınızı belirlerken marka tescilini de ihmal etmeyin.
Aylar Patent, marka vekili avukat Atakan Aylar liderliğinde ticaret unvanı uygunluk araştırması, marka tescili ve unvan-marka çakışma analizi hizmetleri sunmaktadır.
Kaynak ve Yasal Dayanak: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu (Madde 39-52), 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (Madde 7, 29), Ticaret Unvanları Hakkında Tebliğ, 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (Madde 11), Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi (ticaretsicil.gov.tr), Yargıtay 11. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu emsal kararları.