Tescilli bir marka, tescil tarihinden itibaren beş yıl boyunca haklı bir neden olmadan ciddi biçimde kullanılmazsa iptal edilebilir (6769 sayılı SMK m. 9). Çünkü marka tescili, bir kez alındığında sonsuza kadar elinizde kalan bir hak değil; markayı kullanma yükümlülüğüyle birlikte gelen bir haktır. Bu kural, markasını fiilen kullanmayanlar için bir risk; aynı işareti kullanmak isteyip sicilde duran ama kullanılmayan bir markaya takılanlar için ise önemli bir imkândır.
- Kural (SMK m. 9): 5 yıl içinde ciddi kullanılmama veya kullanıma 5 yıl kesintisiz ara verilmesi → iptal
- Güncel dönüşüm: 10 Ocak 2024’ten itibaren iptal yetkisi mahkemelerden TÜRKPATENT’e (idari iptal) geçti
- Ciddi kullanım: Göstermelik, sembolik, iptali önlemeye yönelik kullanımlar yeterli değildir
- İspat yükü: Markayı kullandığını marka sahibi ispatlar
- Kullanma sayılan haller: Ayırt edici karakteri bozmadan farklı unsurla, sadece ihracatta veya lisansla kullanım da kullanmadır
- Kısmi iptal: Kullanılmayan mal/hizmet sınıfları yönünden marka kısmen iptal edilebilir
📋 İçindekiler
- 1. Kullanmama Nedeniyle İptal Nedir? (5 Yıl Kuralı)
- 2. İptal Artık TÜRKPATENT’te: 10 Ocak 2024 Dönüşümü
- 3. “Ciddi Kullanım” Ne Demektir?
- 4. Hangi Kullanımlar Markayı Kullanma Sayılır?
- 5. Güncel Yargıtay Kararları (2025)
- 6. İptal Süreci, Süreler ve İspat Yükü
- 7. Kimler ve Ne Zaman İptal İsteyebilir?
- 8. Sıkça Sorulan Sorular
- 9. İlgili Rehberler
- 10. Sonuç
Kullanmama Nedeniyle İptal Nedir? (5 Yıl Kuralı)
SMK m. 9/1’e göre, “tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmadan tescil edildiği mal veya hizmetler bakımından marka sahibi tarafından Türkiye’de ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl kesintisiz ara verilen markanın iptaline karar verilir.” Yani iki ayrı durum iptale yol açar:
Hiç Ciddi Kullanmama
- Tescilden sonraki 5 yıl içinde markaya ciddi biçimde hiç başlanmaması
- Haklı bir sebebin bulunmaması
Kullanıma 5 Yıl Ara Verme
- Bir süre kullanılan markanın kullanımına 5 yıl kesintisiz ara verilmesi
- Kullanmamanın aralıksız 5 yıl sürmesi
📌 Peki bu kural neden var? Marka koruması, fiilen kullanılan işaretlere güvence vermek için tanınır. Kullanılmayan bir marka ise sicili boş yere meşgul eder ve başkalarının aynı işareti tescil ettirmesinin önünü tıkar. Kullanma yükümlülüğü, işte bu atıl markaların sicilden temizlenmesini ve sicilin gerçek ticari hayatı yansıtmasını sağlamak için getirilmiştir.
İptal Artık TÜRKPATENT’te: 10 Ocak 2024 Dönüşümü
Bu konudaki en kritik güncel gelişme usule ilişkindir. SMK m. 26 markanın iptali yetkisini TÜRKPATENT’e (Kurum’a) vermiştir; ancak bu madde, Kanun’un yürürlük hükmü (m. 192/1-a) gereği yayımından yedi yıl sonra — yani 10 Ocak 2024’te — yürürlüğe girmiştir.
⏪ 10 Ocak 2024 Öncesi
- Kullanmama nedeniyle iptal mahkeme yoluyla istenirdi
- Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri görevliydi
- Dava süreci, yargılama masrafları ve daha uzun süre
✅ 10 Ocak 2024 Sonrası
- İptal talebi doğrudan TÜRKPATENT’e yapılır (idari iptal)
- Talep marka sahibine tebliğ edilir, delil ve cevap istenir
- Kurum, dosya üzerinden inceleyerek karar verir
⚠️ İptal (SMK m. 26) ile hükümsüzlük (SMK m. 25) farklı kurumlardır. Hükümsüzlük, tescilin baştan hukuka aykırı olmasıdır ve mahkemede istenir; iptal ise tescilden sonra ortaya çıkan bir sebebe (örneğin kullanmama) dayanır ve artık TÜRKPATENT’te yürütülür. İki yolu karıştırmamak gerekir.
“Ciddi Kullanım” Ne Demektir?
Kanun, “ciddi kullanım” kavramının tanımını yapmaz; bunun sınırlarını Yargıtay içtihadı çizer. Temel ölçüt şudur: markayı yalnızca iptalden kurtarmak için yapılan göstermelik ve sembolik kullanımlar ciddi kullanım sayılmaz. Aranan şey, markanın tescilli olduğu mal ve hizmetlerde piyasada gerçek ve ekonomik bir etki yaratacak biçimde kullanılmasıdır.
✅ Özetle: İptal riskine karşı en sağlam korunma yolu, markayı baştan itibaren gerçekten ve düzenli kullanmak, bu kullanımı da belgelemektir. Birkaç sembolik satış ya da iptal talebini öğrendikten sonra alelacele oluşturulan kullanım, ciddi kullanım sayılmaz.
Hangi Kullanımlar Markayı Kullanma Sayılır?
SMK m. 9/2 ve 9/3, bazı kullanım biçimlerini de “markayı kullanma” kapsamında saymıştır. İptal talebiyle karşılaşan marka sahibi, bu hallerden birine dayanarak da kullanımını ortaya koyabilir:
🔤 Farklı Unsurlarla Kullanım
Markanın ayırt edici karakteri değiştirilmeden farklı unsurlarla (renk, yardımcı ibare vb.) kullanılması (m. 9/2-a).
📦 Sadece İhracatta Kullanım
Markanın yalnızca ihracat amacıyla mal veya ambalajlar üzerinde kullanılması (m. 9/2-b).
🤝 Lisanslı (İzinli) Kullanım
Markanın, sahibinin izniyle bir başkası tarafından kullanılması da marka sahibinin kullanımı sayılır (m. 9/3).
🛎️ Hizmet Markalarında Tanıtım
Reklam, katalog, broşür ve internet sitesi üzerinden markayla hizmetin ilişkilendirilmesi de markasal kullanımdır.
Güncel Yargıtay Kararları (2025)
“Ciddi kullanım” ölçüsünün uygulamada nasıl yorumlandığını, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 2025 tarihli güncel kararları açıkça ortaya koymaktadır.
Daire, markadan söz edilebilmesi için ciddi bir kullanımın gerektiğini; “ciddi kullanım” ibaresi SMK’da açıkça tanımlanmasa da, yalnızca markanın iptalini önlemek amacıyla yapılan göstermelik, küçük ölçekli ve sembolik kullanımların ciddi kullanım sayılmayacağını belirtmiştir. Ayrıca markayı uyuşmazlık konusu mal ve hizmetlerde kullandığını ispat yükünün marka sahibinde olduğunu vurgulamıştır.
Karar, kullanmama nedeniyle iptalin iki hâlini netleştirir: markanın hiç ciddi kullanılmaması veya ciddi kullanıma beş yıl boyunca kesintisiz ara verilmesi. Her iki hâlde de kullanmamanın aralıksız beş yıl sürmesi gerekir. Daire ayrıca SMK m. 9/2’de markayı kullanma sayılan hâllerin sayıldığını, m. 9/3 uyarınca markanın sahibinin izniyle (lisansla) kullanımının da marka sahibinin kullanımı sayıldığını hatırlatmıştır.
Daire, hizmet markalarında markayla tanıtım yapılması, katalog ve broşür hazırlanıp dağıtılması, reklam yapılması yoluyla marka ile verilen hizmetin ilişkilendirilebileceğini; bu çerçevede davalının internet sitesindeki markasal kullanımlarının da kullanım sayılacağını kabul etmiştir.
📌 Üç karar birlikte okunduğunda tablo nettir: kullanım gerçek, düzenli ve belgelenebilir olmalıdır; göstermelik kullanım iptali durdurmaz ve bu kullanımı ispatlamak marka sahibinin görevidir.
İptal Süreci, Süreler ve İspat Yükü
İdari iptal süreci, SMK m. 26’da belirlenen adımları izler. Marka sahibinin kullanımını ispatlaması için belirli bir süre ve usul öngörülmüştür.
| Adım | İşlem | Açıklama |
|---|---|---|
| 1 | İptal talebi | İlgili kişi, kullanmama nedeniyle iptali TÜRKPATENT’ten talep eder (m. 26/2) |
| 2 | Tebliğ | Talep, sicilde kayıtlı marka sahibine tebliğ edilir (m. 26/7) |
| 3 | Cevap ve deliller | Marka sahibi bir ay içinde delillerini ve cevabını sunar; talep üzerine bir aya kadar ek süre verilebilir |
| 4 | İnceleme ve karar | Kurum, iddia, savunma ve deliller çerçevesinde dosya üzerinden kararını verir |
İki nokta uygulamada belirleyicidir:
- Sonradan kullanım ve 3 ay kuralı (m. 26/4): Beş yıllık sürenin dolmasıyla iptal talebinin Kuruma sunulduğu tarih arasında markanın ciddi biçimde kullanılması hâlinde, kullanmamaya dayalı iptal talebi reddedilir. Ancak iptal talebinde bulunulacağı düşünülerek talepten önceki üç ay içinde yapılan kullanım dikkate alınmaz.
- Kısmi iptal (m. 26/5): Marka, tescilli olduğu mal/hizmetlerin yalnızca bir kısmında kullanılmıyorsa, sadece o kısım yönünden kısmen iptal edilir; marka örneğini değiştirecek biçimde iptal kararı verilemez.
💡 İspat yükü marka sahibindedir. Bu nedenle markanızı kullandığınızı gösteren faturaları, reklam ve sosyal medya kayıtlarını, katalog ve ambalaj örneklerini, internet ve satış verilerini tarihli biçimde düzenli arşivlemek, ileride bir iptal talebine karşı en güçlü savunmadır.
Markanız kullanmama nedeniyle iptal talebiyle karşılaştıysa ya da kullanılmayan bir markayı kendi adınıza tescil ettirmek istiyorsanız, süreci birlikte değerlendirelim.
📞 0541 723 85 52 — Ücretsiz Değerlendirme
Marka iptal, hükümsüzlük ve kullanım ispatı süreçlerinde tecrübeli avukat + marka vekili ekibi · TÜRKPATENT Sicil No: 2890
Kimler ve Ne Zaman İptal İsteyebilir?
SMK m. 26/2 uyarınca iptal talebini “ilgili kişiler” ileri sürebilir. Uygulamada bu, çoğunlukla aynı veya benzer markayı kullanmak isteyen, ancak sicildeki kullanılmayan marka nedeniyle önü kapanan kişilerdir:
- Aynı/benzer markayı tescil ettirmek isteyip kullanılmayan bir markaya takılan girişimciler
- Marka başvurusu, kullanılmayan önceki bir marka gerekçe gösterilerek reddedilen başvuru sahipleri
- Kullanmadığı markaya dayanılarak kendisine ihtarname/dava yöneltilen ve karşı hamle yapmak isteyen taraflar
Ne zaman? İptal, ancak marka için kullanma yükümlülüğü doğduktan — yani tescilden itibaren beş yıllık süre dolduktan — sonra istenebilir. Bu süre dolmadan markanın kullanılmadığından söz edilerek iptal talep edilemez.
⚠️ Markanıza dayanarak başkasının başvurusuna itiraz ettiğinizde ya da dava açtığınızda, karşı taraf kullanım ispatı (kullanmama def’i) talep edebilir. Markasını fiilen kullanmayan bir hak sahibi, bu nedenle haklarını etkili biçimde kullanamayabilir. Kullanım, yalnızca savunma değil, aynı zamanda hak arama gücünüzün de temelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Tescilli bir marka kaç yıl kullanılmazsa iptal edilir?
Marka iptal talebi nereye yapılır?
“Ciddi kullanım” ne demektir, göstermelik kullanım yeterli mi?
Markanın kullanıldığını kim ispatlar?
Hangi kullanımlar markayı kullanma sayılır?
İlgili Rehberler
Markanızı baştan güvence altına almak için marka tescili hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Markanın koruma süresi ve yenileme yükümlülüğü için Marka Koruma Süresi yazımıza; tescilli markaya yeni sınıf ekleme imkânı için Tescilli Markaya Sınıf Ekleme rehberimize; benzer bir markaya karşı hak arama yolları için Benzer Marka İtirazı yazımıza başvurabilirsiniz.
Sonuç
Marka tescili, kullanıldığı sürece korunan bir haktır. SMK m. 9, tescilden itibaren beş yıl içinde ciddi biçimde kullanılmayan ya da kullanımına beş yıl ara verilen markanın iptalini öngörür; 10 Ocak 2024’ten itibaren bu iptal artık mahkemelerde değil, doğrudan TÜRKPATENT nezdinde idari yolla istenir. Yargıtay’ın güncel kararları ise göstermelik kullanımların yeterli olmadığını ve kullanımı ispat yükünün marka sahibinde olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bu yüzden bir markayı yalnızca tescil ettirmek yetmez; onu fiilen kullanmak ve kullandığınızı belgelemek de en az tescil kadar önemlidir. Kullanmama nedeniyle bir iptal talebiyle karşılaşırsanız ya da kullanılmayan bir markayı kendi adınıza tescil ettirmek isterseniz, doğru strateji ve delil yönetimi için Aylar Patent ekibiyle iletişime geçebilirsiniz. 0541 723 85 52 numaralı hattımızdan veya bilgi@aylarpatent.com adresinden bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik durumunuz için lütfen uzman görüşü alınız.