İşletme adı, işletme sahibinden bağımsız olarak doğrudan işletmeyi tanıtan ve benzer işletmelerden ayıran addır; Türk Ticaret Kanunu’na göre sahibince ticaret siciline tescil ettirilmesi gerekir ve tescilli işletme adını kullanma hakkı yalnız sahibine aittir (TTK m. 50, 53).
İşletme adı nedir?
İşletme adı, işletmenin sahibini değil doğrudan işletmenin kendisini tanıtan ve onu benzer işletmelerden ayırt eden addır. Tabelada ve dükkânın girişinde öne çıkan “dükkân adı” hukuken bu kavrama karşılık gelir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 53’e göre işletme adlarının sahiplerince ticaret siciline tescil ettirilmesi gerekir.
“İşletme sahibi ile ilgili olmaksızın doğrudan doğruya işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan adların da sahipleri tarafından tescil ettirilmesi gerekir. Tescil edilen işletme adları hakkında da 38, 45, 47, 50, 51 ve 52 nci maddeler uygulanır.”
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 53
Maddedeki “işletme sahibi ile ilgili olmaksızın” ibaresi, işletme adını ticaret unvanından ayıran ölçüttür: unvan tacirin, işletme adı işletmenin adıdır. Kanun, ticaret unvanına ilişkin bazı hükümleri tescilli işletme adlarına da uygular.
Kurgusal bir örnek: “Mavikule Gıda Ltd. Şti.” unvanlı bir şirket, Ankara’da “Martı Fırını” adlı bir fırın işletiyor. Bu durumda üç ayrı ad ortaya çıkar:
- Ticaret unvanı: “Mavikule Gıda Ltd. Şti.” — faturada, sözleşmede ve resmî yazışmada kullanılan, tacirin adı.
- İşletme adı: “Martı Fırını” — tabelada yazan, müşterinin fırını tanıdığı ad.
- Marka: Ekmek ve unlu mamullerin ambalajında kullanılan “Martı” ibaresi; ancak TÜRKPATENT’te tescil ettirilirse marka koruması doğar.
İçindekiler
- İşletme adı nedir?
- Bölüm 1 — Kavram
- İşletme adı ile ticaret unvanı arasındaki fark nedir?
- Firma adı nedir, işletme adıyla aynı mı?
- Tescilli ad ne demek?
- Tabela adı ve dükkân adı işletme adı mıdır?
- Bölüm 2 — Tescil
- İşletme adı tescili nasıl yapılır?
- İşletme adı tescili zorunlu mu?
- İşletme adı tescili nereden yapılır?
- İşletme adı tescili için gerekli belgeler ve ücret
- İşletme adı seçerken nelere dikkat edilmeli?
- Bölüm 3 — Koruma
- Tescilli işletme adı nasıl korunur?
- Tescil edilmemiş işletme adı korunur mu?
- İşletme adı marka yerine geçer mi?
- Bölüm 4 — Devir ve değişiklik
- İşletme adı devredilebilir mi?
- İşletme adı değiştirilebilir mi?
- Bölüm 5 — Yargıtay kararları
- Yargıtay kararlarında işletme adı
- İşletme adı terimler sözlüğü
- Sıkça sorulan sorular
- Kaynaklar
1 Kavram
İşletme adı ile ticaret unvanı arasındaki fark nedir?
İşletme adı ile ticaret unvanı arasındaki fark, adın kimi tanıttığındadır: ticaret unvanı işletmeyi işleten tacirin, işletme adı ise doğrudan işletmenin adıdır. Tacir, işletmesine ilişkin işlemleri ticaret unvanıyla yapar ve belgeleri bu unvanla imzalar (TTK m. 39/1). İşletme adı ise sahibiyle ilgili olmaksızın işletmeyi tanıtmak ve benzerlerinden ayırt etmek için kullanılır (TTK m. 53).
Üç kavram aşağıdaki şemada yan yana, ayrıntılarıyla tabloda gösterilmiştir.
- Ticaret unvanı (ticaret sicili)Tacirin işletmesine ilişkin işlemleri yaptığı ve belgeleri imzaladığı addır (TTK m. 39/1). İşletmenin açıldığı günden itibaren 15 gün içinde ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir (TTK m. 40/1). Kullanma hakkı yalnız sahibine aittir (TTK m. 50).tacirin resmî adı
- İşletme adı (ticaret sicili)İşletme sahibiyle ilgili olmaksızın doğrudan işletmeyi tanıtmak ve benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan addır; sahibi tarafından tescil ettirilmesi gerekir (TTK m. 53). Tabela adı ya da “dükkân adı” bu kavrama karşılık gelir.işletmenin tanıtım adı
- Marka (TÜRKPATENT)Mal ve hizmetleri ayırt eden işarettir; koruma TÜRKPATENT’te tescille doğar ve seçilen sınıflarda Türkiye genelinde geçerlidir (SMK m. 4, 7/1). Tescilli markanın izinsiz olarak ticaret unvanı veya işletme adı olarak kullanılması önlenebilir (SMK m. 7/3-e).ürün ve hizmet adı
| Konu | Ticaret unvanı | İşletme adı | Marka |
|---|---|---|---|
| Tanım | Tacirin işlemlerini yaptığı ve belgelerini imzaladığı ad (TTK m. 39/1) | Doğrudan işletmeyi tanıtan ve benzerlerinden ayıran ad (TTK m. 53) | Mal ve hizmetleri ayırt eden işaret |
| Kimi veya neyi tanıtır? | İşletmeyi işleten kişiyi (tacir) | İşletmenin kendisini (fırın, mağaza, restoran) | Ürünü veya hizmeti |
| Nerede tescil edilir? | Ticaret sicili; tescil ve ilan işletmenin açılışından itibaren 15 gün içinde (TTK m. 40/1) | Ticaret sicili (TTK m. 53; Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 46) | TÜRKPATENT |
| Dayanak | TTK m. 39 ve devamı | TTK m. 53 ve atıf yaptığı m. 38, 45, 47, 50, 51, 52 | 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) |
| Koruma | Kullanma hakkı sahibine aittir (TTK m. 50); haksız kullanıma karşı m. 52 talepleri | Tescil edilmişse m. 50 ve 52 uygulanır; tescilsiz ad haksız rekabet hükümleriyle korunabilir (TTK m. 55) | Koruma tescille doğar (SMK m. 7/1); tescilli markanın izinsiz işletme adı olarak kullanımı önlenebilir (SMK m. 7/3-e) |
İşletme adı ticaret unvanının yerini almaz; unvan, işletme adı varken de işlemlerde ve belgelerde kullanılır. Unvanın şirket türlerine göre örnekleri ve sorgulanması firma (şirket) unvanı rehberindedir.
Firma adı nedir, işletme adıyla aynı mı?
Firma adı hukuki bir terim değildir; günlük dilde bağlama göre ticaret unvanını, işletme adını veya markayı anlatır. Resmî bir formda “firma adı” ya da “firma unvanı” istendiğinde kastedilen, kural olarak ticaret sicilinde tescilli tam unvandır; tabelada öne çıkan kısa ad ise işletme adıdır. Unvanın yazımı ve sorgulanması için şirket unvan sorgulama rehberine bakabilirsiniz.
Tescilli ad ne demek?
Tescilli ad, resmî bir sicile kaydedilmiş addır ve hangi sicile kaydedildiğine göre üç farklı anlam taşır. Ticaret siciline tescil edilmiş bir ad ya ticaret unvanı ya da işletme adıdır; TÜRKPATENT’te tescil edilmiş bir ad ise markadır.
- Tescilli ticaret unvanı: Tacirin ticaret sicilindeki resmî adı; kullanma hakkı sahibine aittir (TTK m. 50).
- Tescilli işletme adı: İşletmenin ticaret sicilindeki adı; TTK m. 53’ün atfıyla m. 50 ve 52 uygulanır.
- Tescilli marka: TÜRKPATENT’te tescil edilen ve seçilen mal ve hizmet sınıflarında koruma sağlayan işaret (SMK m. 7/1).
Günlük dilde “isim tescili” de bu üç işlemden birini anlatır. İsmi ürün ve hizmetlerde tekel hakkıyla korumak isteyen işletme için doğru işlem marka tescilidir (bkz. isim hakkı alma, şirket isim tescili).
Tabela adı ve dükkân adı işletme adı mıdır?
Tabela adı ve dükkân adı, işletmeyi tanıtmak ve benzerlerinden ayırt etmek için kullanıldığı ölçüde hukuken işletme adıdır (TTK m. 53). “Martı Fırını” tabelası, fırının sahibini değil fırının kendisini tanıttığından bu tanıma uyar. Tabelada ticaret unvanının da yer alması bu niteliği değiştirmez.
Tabela adının sınırı, ürün ve hizmetlerin üzerine taşındığı noktada başlar. Ad ambalajda, etikette veya reklamda ürünün kaynağını gösterecek biçimde kullanılırsa artık marka gibi işlev görür; Yargıtay da bu ayrımı, kullanımın işletme adı mı yoksa onu aşan markasal kullanım mı olduğu sorusuyla denetler (K. 2025/265). Dükkân adının hangi yollarla korunabileceği dükkân isim hakkı nasıl alınır rehberinde anlatılmıştır.
- Ticaret unvanı tacirin, işletme adı işletmenin adıdır; ikisi de ticaret siciline tescil edilir (TTK m. 40/1, 53).
- Marka TÜRKPATENT’te tescil edilir ve mal ile hizmetleri ayırt eder; koruma tescille doğar (SMK m. 7/1).
- “Firma adı” ve “tescilli ad” üç kavramdan herhangi birini anlatabilir; resmî formlarda tam unvan yazılır.
- Tabela ve dükkân adı işletme adıdır; ürün üzerinde kullanılırsa markasal kullanım tartışması doğar.
2 Tescil
İşletme adı tescili nasıl yapılır?
İşletme adı tescili, işletmenin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğüne başvurularak adın ticaret siciline tescil ettirilmesi ve tescilin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesiyle yapılır (TTK m. 53; Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 41, 46). Ad ürün ve hizmetlerde de kullanılacaksa süreç, TÜRKPATENT’e yapılan marka başvurusuyla tamamlanır. Adımlar şunlardır:
- Adı seçin ve araştırın: Adın benzer işletmelerden ayırt edilebilir olup olmadığını değerlendirin; Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ve TÜRKPATENT marka sicilinde aynı veya benzer kayıt arayın.
- Yetkili sicili belirleyin: İşletmenin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğünü tespit edin; esnaf işletmeleri için kayıt esnaf ve sanatkâr siciline yapıldığından işletmenin niteliği önceden netleştirilmelidir.
- Tescil başvurusunu yapın: Sicil müdürlüğünce istenen dilekçe ve belgelerle işletme adının tescilini talep edin; daha önce tescil edilmiş bir addan ayırt edilmek için gerekiyorsa ada ek yapın (TTK m. 45, m. 53 atfıyla).
- Tescil ve ilanı takip edin: Tescil edilen olgular, aksine hüküm yoksa ilan olunur; ilan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanır (Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 41/1, 41/3).
- Marka başvurusunu yapın: Ad tabelanın ötesinde ambalajda, internette ve reklamda kullanılacaksa TÜRKPATENT’e marka başvurusu yapın; tescilli markanın izinsiz işletme adı olarak kullanılması önlenebilir (SMK m. 7/3-e).
Adımlar aşağıdaki şemada özetlenmiştir.
- 1Adın seçilmesi ve araştırmaAd, benzer işletmelerden ayırt edilebilmeli; Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ve TÜRKPATENT marka sicilinde aynı veya benzer kayıt aranmalıdır. Daha önce tescil edilmiş bir addan ayırt edilmek için gerekiyorsa ek yapılır (TTK m. 45, m. 53 atfıyla).başvurudan önce
- 2Ticaret siciline tescil başvurusuİşletmeyi tanıtan ve benzerlerinden ayıran adın sahibince tescil ettirilmesi gerekir (TTK m. 53; Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 46). Başvuru, işletmenin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğüne yapılır.ticaret sicili
- 3Tescil ve ilanTescil edilen olgular, aksine hüküm yoksa Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunur (Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 41).TTSG
- 4KorumaTescilli işletme adını kullanma hakkı sahibine aittir; ticari dürüstlüğe aykırı kullanımın tespiti, yasaklanması, değiştirilmesi veya silinmesi ve tazminat istenebilir (TTK m. 50, 52, m. 53 atfıyla).TTK koruması
- 5Marka başvurusuAd ürün ve hizmetlerde, tabelada ve internette kullanılacaksa TÜRKPATENT’te marka olarak da tescil ettirilir; tescilli markanın izinsiz işletme adı olarak kullanılması önlenebilir (SMK m. 7/3-e).Türkiye geneli, sınıf bazlı
İşletme adı tescili zorunlu mu?
İşletme adı tescili kanunen öngörülmüş bir yükümlülüktür: TTK m. 53, işletmeyi tanıtmak için kullanılan adların “sahipleri tarafından tescil ettirilmesi gerekir” der. Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 46 da aynı hükmü tekrarlar. Bu nedenle “Türkiye’de işletme adı tescili yapılamaz” ya da “işletme adı yalnız marka olarak tescil edilir” yönündeki görüşler kanun metniyle bağdaşmaz.
TTK m. 53, tescil edilen işletme adlarına m. 38’i de uygular; tescil ettiren, sicil yükümlülüklerine ilişkin sorumluluk altına girer. Ayrıca mahkemeler, memurlar, odalar, noterler ve TÜRKPATENT, kanuna aykırı tescil veya kullanımı öğrendiklerinde durumu yetkili makamlara bildirir (TTK m. 51).
İşletme adı tescili nereden yapılır?
İşletme adı tescili, işletmenin bağlı olduğu ticaret sicili müdürlüğünden yapılır; tescil, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir. Esnaf işletmeleri için esnaf ve sanatkâr sicili adıyla ayrı bir sicil bulunduğundan, başvurunun hangi sicile yapılacağı işletmenin niteliğine göre ilgili sicil müdürlüğünden teyit edilmelidir. Ticari işletme ile esnaf işletmesi arasındaki sınır Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (TTK m. 11/2).
TÜRKPATENT işletme adı tescil etmez; TÜRKPATENT’in tescil ettiği şey markadır. “TÜRKPATENT’ten işletme adı tescili” diye anılan işlem, gerçekte işletme adının marka olarak tescil ettirilmesidir. İki işlem birbirinin yerine geçmez: ticaret sicili adı sicil kaydına bağlar, TÜRKPATENT ise adı seçilen mal ve hizmet sınıflarında marka olarak korur (SMK m. 7/1).
Marka başvurusunun adımları için marka tescil başvurusu nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.
İşletme adı tescili için gerekli belgeler ve ücret
İşletme adı tescili için gerekli belgeler, sicil müdürlüğünce istenen dilekçe ve belgelerdir; liste başvurudan önce ilgili ticaret sicili müdürlüğünden teyit edilmelidir. Ücret, ticaret sicili müdürlüğünün harç ve ücretleri ile Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ilan tarifesine göre belirlenir.
İşletme tescil belgesi, ticaret sicilinde yapılan tescili gösteren belgedir ve ilgili ticaret sicili müdürlüğünden alınır. Tescilin ilan edildiği Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nüshası da kaydın kamuya açık kanıtıdır.
Ad marka olarak da tescil ettirilecekse TÜRKPATENT’in resmî ücretleri ayrıca ödenir: 2026 tarifesine göre tek sınıflı bir marka için başvuru ve tescil ücretleri toplamı 9.830 TL’dir. Sınıf sayısına göre hesap marka tescil ücreti rehberindedir; vekillik hizmet bedeli resmî ücretlere dâhil değildir.
İşletme adı seçerken nelere dikkat edilmeli?
İşletme adı seçerken dikkat edilecek ilk ölçüt, adın işletmeyi benzerlerinden ayırt edebilmesidir; TTK m. 53 işletme adını zaten “benzer işletmelerden ayırt etmek için kullanılan” ad olarak tanımlar. İkinci ölçüt, adın başkası adına sicilde veya TÜRKPATENT’te kayıtlı olmamasıdır:
- Ayırt edicilik: Yalnızca işletmenin faaliyetini anlatan (“Fırın”, “Kuaför”) bir ad, işletmeyi benzerlerinden ayıramaz; ayırt edici bir kelime ekleyin.
- Sicil araştırması: Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi kayıtlarında aynı veya benzer ad arayın; daha önce tescil edilmiş bir addan ayırt edilmek için gerekiyorsa ek yapılır (TTK m. 45, m. 53 atfıyla).
- Marka araştırması: Adı TÜRKPATENT marka sicilinde de arayın; ilk kontrol için marka sorgulama aracımızı kullanabilirsiniz.
- Marka çakışması riski: Başkası adına tescilli bir markanın izinsiz işletme adı olarak kullanılması marka sahibince önlenebilir (SMK m. 7/3-e); sicilde boş görünen ad TÜRKPATENT’te dolu olabilir.
- Gelecekteki kullanım: Ad ürünlerde, şubelerde veya internette kullanılacaksa baştan marka başvurusuyla birlikte planlayın.
Marka çakışması, işletme açıldıktan ve tabela, ambalaj, internet sitesi hazırlandıktan sonra ortaya çıktığında maliyeti büyür; araştırma bu nedenle tescilden önce yapılmalıdır.
- İşletme adının ticaret siciline tescil ettirilmesi gerekir (TTK m. 53; Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 46); tescil Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (Yönetmelik m. 41).
- Başvuru ticaret sicili müdürlüğüne yapılır; esnaf işletmeleri için sicil ayrımı önceden teyit edilmelidir.
- TÜRKPATENT işletme adı değil marka tescil eder; tek sınıflı marka için 2026 resmî ücreti 9.830 TL’dir.
- Ad seçmeden önce hem sicil hem marka araştırması yapılmalıdır (TTK m. 45; SMK m. 7/3-e).
3 Koruma
Tescilli işletme adı nasıl korunur?
Tescilli işletme adı, TTK m. 53’ün atfıyla ticaret unvanını koruyan hükümlerle korunur: usulen tescil ve ilan edilmiş adı kullanma hakkı yalnız sahibine aittir (TTK m. 50) ve ad ticari dürüstlüğe aykırı biçimde kullanılırsa sahibi TTK m. 52’deki talepleri ileri sürebilir. Bu talepler şunlardır:
- Tespit ve yasaklama: Haksız kullanımın tespiti ve yasaklanması.
- Değiştirme veya silme: Haksız ad sicile tescil edilmişse değiştirilmesi veya silinmesi.
- Maddi durumun ortadan kaldırılması: Haksız kullanımın sonuçlarının giderilmesi; gerekirse araç ve malların imhası.
- Tazminat: Maddi ve manevi tazminat.
- İlan: Kararın gazetede yayımlanması.
Yargıtay bu atfın sonucunu açıkça kabul etmiştir: davacının işletme adının başkasının bal etiketlerinde kullanıldığı bir davada tecavüzün tespitine, satışın durdurulmasına ve 25.000 TL manevi tazminata hükmeden karar onanmıştır (K. 2025/5950).
Dava öncesinde sicil kaydı, ilan tarihi ve kullanım belgeleri tarihli olarak saklanmalıdır. Uyuşmazlık bir markaya da ilişkinse: marka hakkına tecavüz davası.
Tescil edilmemiş işletme adı korunur mu?
Tescil edilmemiş işletme adı da korunabilir, ancak dayanağı TTK m. 50 ve 52 değil haksız rekabet hükümleridir. TTK m. 55/1-a-4’e göre başkasının malları, iş ürünleri, faaliyetleri veya işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler almak dürüstlük kuralına aykırı bir davranış, yani haksız rekabettir. Başkasının kullandığı işletme adına karıştırılacak kadar benzeyen bir adla piyasaya çıkmak bu kapsamda değerlendirilebilir.
Yargıtay da aynı ayrımı yapar: kararda “tescil edilmiş olsun veya olmasın kullanılan tüm işletme adlarının, 6102 sayılı TTK ile düzenlenen haksız rekabet hükümleri uyarınca korunması da mümkündür” denilmiştir (K. 2025/5950). Haksız rekabet korumasında ise adın kullanıldığını, kullanım tarihini ve karıştırılma tehlikesini ispat yükü ad sahibindedir; tescil bu ispatı kolaylaştırır.
Sonradan başkası adına yapılan bir marka başvurusu karşısında, işletme adı üzerindeki önceki kullanım tescilsiz marka veya ticaret alanında kullanılan işaret üzerinde başvurudan önce elde edilmiş hakları düzenleyen SMK m. 6/3 kapsamında değerlendirilebilir. Bu değerlendirme dosyanın delillerine bağlıdır ve sonucu önceden kesin değildir; izlenecek yol markamı başkası tescil ettirdi rehberindedir.
İşletme adı marka yerine geçer mi?
İşletme adı marka yerine geçmez. İşletme adı TTK’da, marka SMK’da düzenlenmiştir; marka koruması TÜRKPATENT’teki tescille doğar (SMK m. 7/1) ve tescilli marka sahibi, markasının izinsiz olarak ticaret unvanı veya işletme adı şeklinde kullanılmasını önleyebilir (SMK m. 7/3-e). Ticaret siciline tescilli işletme adı ise ürün ve hizmetler üzerinde marka gibi bir tekel hakkı sağlamaz.
İşletme adı olarak kullanma hakkı bulunan kişi bile, adı bu kullanımın ötesine taşıdığında marka hukukunun alanına girer. “Kanatçı …’ın Yeri” kararında Yargıtay, tecavüze hükmeden bölge adliye mahkemesi kararını bozmuş ve “eldeki davaya konu kullanımların işletme adı mı yoksa bunu aşan markasal kullanım mı olduğu” sorusunun denetime elverişli gerekçeyle ortaya konmasını istemiştir (K. 2025/265).
İşletme adını ambalajda, reklamda veya internette marka gibi kullanan işletme için güvenli yol, adı marka olarak da tescil ettirmektir. Marka kavramı için marka nedir, hizmet kapsamı için marka tescili sayfasına bakabilirsiniz.
“Mavikule Gıda Ltd. Şti.”, Ankara’daki “Martı Fırını” adını ticaret siciline tescil ettirmiş, ancak marka başvurusu yapmamıştır. Başka bir şehirde faaliyet gösteren bir üretici, “Martı” ibaresini ekmek ve unlu mamulleri kapsayan 30. sınıfta kendi adına marka olarak tescil ettirir ve paketli ürünlerini Ankara’daki marketlerde de satmaya başlar.
Mavikule’nin tescilli işletme adını kullanma hakkı kendisine aittir (TTK m. 50, 53). Ne var ki “Martı” ibaresini ambalajlarında kullanmak, başka illerde şube açmak veya ürünlerini marketlere vermek istediğinde karşısında tescilli bir marka bulunur. Önceki kullanımına dayanarak markanın hükümsüzlüğünü istemeyi değerlendirebilir (SMK m. 6/3); ancak bunun için kullanımını tarihli belgelerle ispat etmesi ve dosyanın sonucunu beklemesi gerekir.
Aynı şirket işletme adını tescil ettirirken “Martı” için 30. sınıfta marka başvurusu da yapmış olsaydı, 2026’da tek sınıf için 9.830 TL resmî ücretle önceki marka başvurusunun sahibi olur ve uyuşmazlıkta çok daha güçlü bir konumda bulunurdu.
- Tescilli işletme adını kullanma hakkı sahibine aittir; haksız kullanıma karşı tespit, yasaklama, değiştirme veya silme, tazminat ve ilan istenebilir (TTK m. 50, 52, 53).
- Tescilsiz işletme adı haksız rekabet hükümleriyle korunabilir (TTK m. 55/1-a-4; K. 2025/5950).
- İşletme adı marka yerine geçmez; marka koruması TÜRKPATENT’teki tescille doğar (SMK m. 7/1).
- İşletme adını aşan markasal kullanım, marka hukukunun alanına girer (K. 2025/265).
4 Devir ve değişiklik
İşletme adı devredilebilir mi?
İşletme adı, işletmeyle birlikte el değiştirebilir; ancak bunun hangi şartlarla gerçekleştiği devrin niteliğine ve sözleşmenin içeriğine bağlıdır. TTK m. 11/3’e göre ticari işletme bir bütün hâlinde devredilebilir ve aksi öngörülmemişse devir sözleşmesinin duran malvarlığını, işletme değerini, kiracılık hakkını, ticaret unvanı ile diğer fikrî mülkiyet haklarını ve işletmeye özgülenen unsurları içerdiği kabul olunur. Bu sözleşme yazılı yapılır, ticaret siciline tescil ve ilan edilir.
Maddenin metninde işletme adı ayrıca anılmaz; bu nedenle devredilen işletmenin adının akıbeti sözleşmede açıkça yazılmalıdır. Daha önemli sınır ise 11/3’teki karinenin yalnız ticari işletme devirlerinde uygulanmasıdır. Yargıtay, işyerini devraldığını ve “isim hakkı bedeli” ödediğini savunan davalılar lehine verilen ret kararını, davalının tacir sıfatı araştırılmadan markanın işletmeyle devredildiği sonucuna varılamayacağı gerekçesiyle bozmuştur (K. 2024/3533).
Dükkân devirlerinde bu karardan çıkan sonuç açıktır: işletme adının ve varsa markanın devri yazılı ve açık hükümlerle düzenlenmelidir. Marka devri ise Sınai Mülkiyet Kanunu’ndaki şekle, yani yazılı ve noter onaylı sözleşmeye tabidir; sözleşmenin unsurları marka devir sözleşmesi örneği rehberinde anlatılmıştır.
Devralan, devredenin tacir mi esnaf mı olduğunu, adın hangi sicilde kayıtlı olduğunu ve TÜRKPATENT’te kimin adına marka olarak tescilli bulunduğunu kontrol etmeli; “isim hakkı” gibi belirsiz ifadelerle yetinilmemelidir.
İşletme adı değiştirilebilir mi?
İşletme adı değiştirilebilir; yeni adın da ticaret sicilinde değişiklik olarak tescil ettirilmesi gerekir ve tescil edilen olgu Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan olunur (Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 41). Belgeler ilgili ticaret sicili müdürlüğünden teyit edilmeli, yeni ad için de sicil ve marka araştırması yapılmalıdır (Bölüm 2).
Bazı durumlarda değişiklik zorunlu değildir. TTK m. 47, ad sahibinin veya ortağın adının değişmesi ya da ortak değişikliği hâllerinde adın olduğu gibi devam edebilmesini düzenler ve TTK m. 53’ün atfıyla tescilli işletme adlarına da uygulanır. Ad değişikliği bir marka uyuşmazlığından kaynaklanıyorsa önce ticaret unvanım marka tescil edildi, ne yapmalıyım rehberindeki adımlar değerlendirilmelidir.
- Ticari işletme bir bütün hâlinde devredilebilir; devir sözleşmesi yazılı yapılır, tescil ve ilan edilir (TTK m. 11/3).
- 11/3’teki karine yalnız ticari işletme devirlerinde uygulanır; devredenin tacir sıfatı araştırılmalıdır (K. 2024/3533).
- İşletme adının ve markanın devri sözleşmede açıkça yazılmalı; marka devri ayrıca yazılı ve noter onaylı sözleşmeyle yapılır.
- Ad değişikliği sicilde tescil ve ilan ettirilir (Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 41).
5 Yargıtay kararları
Yargıtay kararlarında işletme adı
Yargıtay kararlarında işletme adı, TTK m. 53’ün atfıyla ticaret unvanı gibi korunan, tescilsiz hâlde de haksız rekabet hükümlerinden yararlanabilen, fakat marka hakkından ayrı bir kurum olarak değerlendirilir. Aşağıdaki üç karar koruma, markasal kullanım sınırı ve devir konularını gösterir.
| Konu | Sonuç | Yargıtay |
|---|---|---|
| Etiketlerde başkasının işletme adı; TTK m. 53 atfıyla unvan hükümleri işletme adına uygulandı, 25.000 TL manevi tazminat | Onama | 11. HD K. 2025/5950 |
| Kullanımın işletme adı mı, onu aşan markasal kullanım mı olduğu denetime elverişli gerekçeyle ortaya konmalı | Bozma | 11. HD K. 2025/265 |
| İşyeri devri ve “isim hakkı bedeli”; TTK m. 11/3 yalnız ticari işletme devirlerinde, tacir sıfatı araştırılmalı | Bozma | 11. HD K. 2024/3533 |
Davalı, davacının işletmesinde dolum yapılmamış balları kendi markasıyla pazarlamış; etiketlerde davalının tescilli markası ile davacının işletme adı birlikte yer almıştır. İlk derece mahkemesi davayı kısmen kabul ederek tecavüzün tespitine, satışın durdurulmasına ve 25.000 TL manevi tazminata hükmetmiş; istinaf başvurusu reddedilmiş, Yargıtay kararı oybirliğiyle ve kesin olarak onamıştır.
Kararda, TTK m. 53’teki atıf uyarınca unvanı koruyan hükümlerin tescilli işletme adlarına da uygulandığı belirtilmiş ve “tescil edilmiş olsun veya olmasın kullanılan tüm işletme adlarının, 6102 sayılı TTK ile düzenlenen haksız rekabet hükümleri uyarınca korunması da mümkündür.” denilmiştir.
Bu karardan çıkan ders: Başkasının ürününde kullanılan işletme adı tespit, durdurma ve tazminat talepleriyle korunabilir. Karar metni
Davacı markalarına dayanmış, davalı ibareyi işletme adı olarak kullanma hakkı bulunduğunu savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, faturada şirket unvanının altındaki ve sosyal medyadaki kullanımı işletme adını aşan markasal kullanım sayarak tecavüze hükmetmiş; Yargıtay bu kararı oybirliğiyle bozmuştur.
Bozma gerekçesine göre geçmiş dosyalar getirtilerek “davalının işletme adı olarak anılan ibareyi kullanma hakkının tespitiyle eldeki davaya konu kullanımların işletme adı mı yoksa bunu aşan markasal kullanım mı olduğu” denetime elverişli gerekçeyle ortaya konmalı, sessiz kalma (SMK m. 25/6) savunması da değerlendirilmelidir. Üçüncü kişilerin sosyal medya ve Google paylaşımlarından davalının sorumlu tutulması ise ancak davalıyla bağlantının şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya konmasına bağlıdır.
Bu karardan çıkan ders: İşletme adı kullanma hakkı, adın marka gibi kullanılmasını kendiliğinden kapsamaz. Karar metni
Davacı, 43. sınıfta tescilli markasına ve aynı adlı işyerine dayanmıştır. Davalılar işyerini devraldıklarını ve “isim hakkı bedeli” ödediklerini savunmuş; ilk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, TTK m. 11/3 uyarınca işletme adının ve markanın işletmeyle devredildiğini kabul ederek davayı reddetmiştir. Yargıtay kararı oybirliğiyle bozmuştur: TTK m. 11 tacirin ticari işletmesine ilişkindir ve “davada dayanılan marka hakkı sadece 11 inci madde kapsamındaki ticari işletme devirlerinde söz konusu olur”; davalının tacir sıfatı, esnaf ile tacir arasındaki Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen sınır gözetilerek araştırılmadan markanın işletmeyle devredildiği sonucuna varılamaz.
Bu karardan çıkan ders: Dükkân devrinde işletme adının ve markanın devri yazılı ve açık hükümlerle düzenlenmeli; “isim hakkı bedeli” ödenmiş olması tek başına yeterli değildir. Karar metni
Karar metinleri Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi’nden alınmıştır. Yargıtay’ın yayımladığı metinlerde bazı marka ve taraf adları anonimleştirilmiştir. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosya kendi sicil kayıtları ve delilleriyle ayrıca değerlendirilir.
- Tescilli işletme adına ticaret unvanını koruyan hükümler uygulanır; tescilsiz ad haksız rekabet hükümleriyle korunabilir (K. 2025/5950).
- İşletme adı kullanma hakkı ile markasal kullanım arasındaki sınır, her kullanım için gerekçeli olarak belirlenir (K. 2025/265).
- TTK m. 11/3’teki devir karinesi yalnız ticari işletme devirlerinde uygulanır (K. 2024/3533).
İşletme adınızı marka olarak da korumak, doğru sınıfları belirlemek ve adın başkası adına kayıtlı olup olmadığını araştırmak için dosyanızı birlikte değerlendirelim.
0541 723 85 52 — Avukat görüşmesi
Avukat ve marka vekili · TÜRKPATENT Sicil No: 2890 · Marka tescili hizmetimiz · Marka avukatı
İşletme adı terimler sözlüğü
İşletme adı tescili ve korunmasında geçen temel terimlerin sade karşılıkları aşağıdadır.
- İşletme adı
- Sahibiyle ilgili olmaksızın doğrudan işletmeyi tanıtan ve benzerlerinden ayıran ad; ticaret siciline tescil ettirilmesi gerekir (TTK m. 53).
- Ticaret unvanı
- Tacirin işlemlerini yaptığı ve belgelerini imzaladığı, ticaret siciline tescil ve ilan edilen ad (TTK m. 39/1, 40/1).
- Marka
- Mal ve hizmetleri ayırt eden işaret; koruması TÜRKPATENT’teki tescille doğar (SMK m. 7/1).
- Tacir
- Ticari bir işletmeyi kendi adına işleten gerçek veya tüzel kişi.
- Esnaf işletmesi
- Gelir hedefi, Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen ticari işletme sınırını aşmayan işletme (TTK m. 11/2); kaydı esnaf ve sanatkâr siciline yapılır.
- Ticaret sicili
- Ticaret unvanlarının, işletme adlarının ve işletmeye ilişkin olguların tescil edildiği resmî sicil.
- Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi
- Ticaret siciline tescil edilen olguların ilan edildiği gazete (Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 41/3).
- Haksız rekabet
- Dürüstlük kuralına aykırı ticari davranış; başkasının işleriyle karıştırılmaya yol açan önlemler de bu kapsamdadır (TTK m. 55/1-a-4).
- Markasal kullanım
- Bir işaretin mal veya hizmetin ticari kaynağını gösterecek biçimde kullanılması; işletme adı kullanımından ayrı değerlendirilir (K. 2025/265).
- Terkin
- Bir kaydın sicilden silinmesi; haksız ad tescil edilmişse silinmesi istenebilir (TTK m. 52).
Sıkça sorulan sorular
İşletme adı nedir?
İşletme adı tescili nasıl yapılır?
İşletme adı tescili zorunlu mu?
İşletme adı tescili nereden yapılır?
İşletme adı ile ticaret unvanı aynı mı?
Firma adı nedir?
Tescilli ad ne demek?
İşletme adı marka yerine geçer mi?
Tescilsiz işletme adı korunur mu?
Başkası işletme adımı kullanırsa ne yapabilirim?
İşletme adı devredilebilir mi?
Dükkân devrinde isim de devredilmiş olur mu?
İşletme tescil belgesi nedir?
TÜRKPATENT işletme adı tescili yapar mı?
İşletme adını marka olarak tescil ettirmenin ücreti nedir?
Kaynaklar
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (m. 11, 39, 40, 45, 47, 50, 51, 52, 53, 55)
- Ticaret Sicili Yönetmeliği (m. 41, 46)
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m. 6, 7)
- Yargıtay 11. HD, E. 2025/918, K. 2025/5950, T. 06.10.2025 — karar metni
- Yargıtay 11. HD, E. 2024/1756, K. 2025/265, T. 20.01.2025 — karar metni
- Yargıtay 11. HD, E. 2022/6698, K. 2024/3533, T. 02.05.2024 — karar metni
İlgili Rehberler
- İsim Soyisim Marka Tescili 2026 | Kendi Adınızı Marka Yapabilir misiniz?
- Şirket İsim Tescili 2026 | Ticaret Unvanı mı, Marka Tescili mi?
- İsim Hakkı Nasıl Alınır? İsim Hakkı Alma ve İsim Patenti Rehberi (2026)
- Dükkan İsim Hakkı Nasıl Alınır? 2026
- Firma (Şirket) Ünvanı Nedir? Ticaret Unvanı Örnekleri ve Şirket Ünvan Sorgulama (2026)