Bir Ürünün Patentlenebilir Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Patentlenebilirlik değerlendirmesi, bir buluşun patent başvurusuna taşınmadan önce cevaplanması gereken en kritik sorudur. Hem zaman hem maliyet açısından yanıltıcı bir başvurudan kaçınmak için bu değerlendirmenin başlangıç aşamasında yapılması gerekir. Ancak uygulamada birçok buluşçu bu soruyu sormadan doğrudan başvuruya geçmektedir; bu da ya gereksiz masrafa ya da korunabilecek bir buluşun başvurusuz bırakılmasına yol açmaktadır.

Kanuni çerçevede bir buluşun patent alabilmesi için yenilik, buluş basamağı (tekniğin bilinen durumunu aşma) ve sanayiye uygulanabilirlik koşullarının birlikte sağlanması gerekmektedir. Bu üç koşul kâğıt üzerinde sade görünse de her birinin değerlendirilmesi teknik bilgi ve hukuki deneyim gerektirmektedir.

Üç Soru — Bir Buluşun Patentlenebilirliğini Belirler

Soru	Ne Anlama Gelir?	Değerlendirme
Daha önce var mıydı?	Dünyada hiçbir yerde kamuya açıklanmamış olmalı — yayın, patent, fuar, sosyal medya dahil	✓ Yenilik şartı
Uzman için aşikâr mı?	Mevcut teknolojilerin basit kombinasyonu olmamalı; beklenmedik teknik etki ya da özgün yaklaşım aranır	✓ Buluş basamağı
Üretilebilir ya da kullanılabilir mi?	Salt teorik kalan fikirler kapsam dışı; tarım dahil herhangi bir sanayi dalında uygulanabilmeli	✓ Sanayiye uygulanabilirlik

Yenilik Şartı: En Sık Atlanan Risk

Yenilik değerlendirmesinde en kritik ve çoğu zaman gözden kaçan nokta şudur: kamuya açıklama sadece başkalarının yaptığı açıklamalardan değil, buluşçunun kendi açıklamalarından da kaynaklanabilir. Bir teknolojiyi fuarda tanıtmak, sosyal medyada paylaşmak, bir yayına konu etmek ya da yatırımcılarla gizlilik sözleşmesi imzalamadan paylaşmak — bunların tamamı başvuru tarihinden önce gerçekleşirse yenilik şartını zedeleyebilir.

Türkiye’de ve EPO uygulamasında ‘tekniğin bilinen durumu’ küresel kapsamlıdır. Dünyanın herhangi bir yerinde yayımlanmış bir makale, kayıtlı bir patent veya kamuya açık bir sunum, başvurunuzun yenilik şartını karşılamadığının gerekçesi olabilir. Bu nedenle ön araştırma (novelty search) yalnızca Türkiye’yi değil uluslararası veri tabanlarını da kapsamalıdır.

⚠️ Buluşunuzu kamuya açıklamadan ÖNCE başvuru yapılmalıdır. Kendi sosyal medya paylaşımınız, bir fuar sunumunuz veya basına verdiğiniz röportaj patent hakkınızı geri dönüşsüz biçimde ortadan kaldırabilir.

Buluş Basamağı: Değerlendirmesi En Güç Şart

Uygulamada en fazla tartışmaya yol açan koşul buluş basamağıdır. Bir buluşun mevcut teknolojilerin ‘basit bir kombinasyonu’ olmadığının ve konunun uzmanına ‘aşikâr’ gelmediğinin gösterilmesi gerekir. Bu değerlendirme soyut değildir; patent inceleme kurumları somut teknik belgeleri karşılaştırarak bu soruyu yanıtlar.

Yüksek buluş basamağı işaretleri arasında şunlar sayılabilir: beklenmedik teknik etki (örneğin mevcut bir bileşenin çok daha yüksek verimle çalışması), sektörün uzun süredir çözmeye çalıştığı bir probleme özgün yaklaşım, birbiriyle ilişkilendirilmemiş alanlardan öğelerin bir araya getirilmesi.

Aksine, daha önce var olan iki teknolojiyi mantıksal biçimde birleştirmek, bilinen bir yöntemi başka bir alana uygulamak ya da mevcut bir ürünün boyutunu veya malzeme bileşimini değiştirmek tek başına buluş basamağını karşılamayabilir.

Patentten Muaf Kategoriler — Başvuru Yapmadan Bilinmesi Gerekenler

SMK m. 82 uyarınca aşağıdaki kategoriler patent kapsamı dışındadır:

Keşifler, bilimsel teoriler ve matematiksel yöntemler
Zihni faaliyetlere, iş faaliyetlerine veya oyunlara ilişkin plan, kural ve yöntemler
Bilgisayar programları (tek başına; teknik etki üretmediği sürece)
Estetik niteliği olan yaratmalar
Cerrahi veya tedavi yöntemleri (tıbbi cihazlar bu kapsam dışındadır)
Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı buluşlar

📌 Önemli Ayrım: Bir bilgisayar programı tek başına patentten muaf olsa da, teknik bir problemi çözen ve somut teknik etki üreten bir sistemin parçasıysa patent kapsamına girebilir. Yazılım tabanlı buluşlarda bu sınırın doğru çizilmesi için uzman görüşü alınması önerilir.

Pratik Değerlendirme: Buluşunuzu Nasıl Test Edersiniz?

Buluşunuzun patentlenebilirliğini ön plana çıkaracak birkaç pratik soru şunlardır: Bu buluş olmadan ne tür bir teknik problem çözülemiyor ya da daha az verimli çözülüyor? Bu çözüme ulaşmak neden başkaları tarafından daha önce denenip hayata geçirilmedi? Buluşun teknik etkisi ölçülebilir ya da test edilebilir mi?

Bu sorulara net yanıt verebiliyorsanız patentlenebilirlik olasılığı artmaktadır. Yanıtlar muğlaksa profesyonel bir ön değerlendirme hem zamanı hem başvuru maliyetini koruma altına alır.

Aylar Patent olarak buluşunuzun patentlenebilirliğini ücretsiz ilk görüşmede değerlendiriyor, yenilik araştırması ve istem yazımı konularında uzman desteği sunuyoruz.

Yapay Zeka ile Geliştirilen Ürünler Patent Alabilir mi?

Yapay zeka destekli buluşlarda patent sorusu, 2020’lerin başından itibaren dünyanın önde gelen patent kurumlarının gündemine oturmuştur. ChatGPT, Copilot ve benzeri araçların ürün geliştirme süreçlerine girmesiyle birlikte bu soru artık yalnızca akademik değil, her geçen gün daha fazla buluşçuyu ve şirketi doğrudan ilgilendiren pratik bir hukuki meseledir.

Kısa yanıt şudur: yapay zeka ile geliştirilen bir ürün patent alabilir. Ancak buluşçu olarak yalnızca gerçek bir kişi — yani yapay zekayı yönlendiren, problemi tanımlayan ve çözümü şekillendiren insan — gösterilebilir. Yapay zekanın kendisi ne Türk hukuku ne de uluslararası patent hukuku çerçevesinde buluşçu olarak tanınamaz.

DABUS Davası: Uluslararası Emsal

Bu alandaki en önemli içtihat DABUS davasından gelmektedir. İngiliz mucit Stephen Thaler, DABUS adını verdiği yapay zeka sistemini buluşçu olarak göstererek ABD, AB ve birçok ülkede patent başvurusu yapmıştır. Avrupa Patent Ofisi (EPO), İngiltere, ABD ve Avustralya mahkemeleri başvuruları reddetmiştir. Gerekçe ortaktır: patent hukukunda buluşçu yalnızca gerçek bir kişi olabilir; yapay zeka hak sahibi olamaz ve dolayısıyla buluşçu olarak gösterilemez.

Güney Afrika bu davalarda farklı bir yol izleyerek DABUS başvurusunu tescil etmiş; ancak bu karar patent dünyasında bir istisna olarak kalmıştır. Türk Patent Kanunu ve SMK hükümleri Avrupa uygulamasıyla paralel seyretmektedir.

📌 EPO ve TÜRKPATENT’in güncel tutumu: Yapay zeka bağımsız bir buluşçu olamaz. Ancak bir insanın yapay zekayı araç olarak kullanarak gerçekleştirdiği buluşlar, insan katkısı yaratıcı ve yönlendirici nitelik taşıdığı sürece patent alabilir.

Belirleyici Soru: İnsan Katkısı Yaratıcı mı?

Yapay zeka destekli bir buluşta patentlenebilirlik değerlendirmesinin odağı insan katkısının niteliğidir. Bu katkı iki farklı modelde karşımıza çıkmaktadır.

Birinci modelde insan, problemi tanımlar, yapay zekaya yön verir, alternatifler arasında seçim yapar ve sonucu değerlendirir. Yapay zeka bir hesaplama ve önerilerin üretimi aracı olarak kullanılır. Bu modelde insan katkısı belirleyici olduğundan buluşçuluk şartı sağlanır ve patent başvurusu yapılabilir.

İkinci modelde ise yapay zeka çıktısı doğrudan kullanılır; insan katkısı yalnızca bu çıktıyı kayıt altına almaktan ya da uygulamaya koymaktan ibarettir. Bu durumda gerçek bir buluşçunun varlığından söz etmek güçleşir ve başvuru reddedilme riskiyle karşılaşır.

Senaryo	Değerlendirme	Patent?
Yapay zeka öneriyor, insan problemi tanımlar, çözümü yönlendirir ve seçer	İnsan yaratıcı katkısı belirleyici — YZ araç olarak kullanılıyor	✅ Alabilir
YZ çıktısını doğrudan kaydediyor, insan müdahalesi yok	Buluşçu gerçek kişi değil; sahiplik ve buluşçuluk belirsiz	❌ Alamaz
YZ ile geliştirilen yazılım algoritması	Yazılım tek başına patentten muaf; teknik etki üreten bir sisteme entegreyse değişebilir	⚠️ Duruma göre
YZ destekli ilaç molekülü keşfi (insan araştırmacı yönlendirmesiyle)	Buluşçu insan; YZ araç — biyoteknoloji patenti için güçlü zemin	✅ Alabilir

Pratik Öneriler: Yapay Zeka Destekli Buluşlarda Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yapay zeka araçlarını ürün geliştirme sürecinizde kullanıyorsanız patent hakkınızı korumak için şu noktalara dikkat etmeniz gerekir.

Süreç belgeleyin: Hangi problemi tanımladığınızı, yapay zekaya hangi girdileri verdiğinizi ve çıktılar arasında neden belirli bir seçim yaptığınızı kayıt altına alın. Bu belgeler buluşçuluk iddiasını destekler.
Kamuya açıklamayı erteleyin: Yapay zeka çıktısını sosyal medyada ya da yayında paylaşmadan önce başvuru tarihini sabitleyin.
Sahiplik ilişkisini netleştirin: Yapay zeka aracını şirket bünyesinde mi yoksa üçüncü taraf bir platform üzerinden mi kullandığınıza bağlı olarak patent sahipliğine ilişkin sözleşme şartlarını gözden geçirin.
Teknik etkiyi ön plana çıkarın: Yapay zeka destekli buluşlarda somut ve ölçülebilir teknik etkinin istem yazımında açıkça belirtilmesi, başvurunun kabul şansını artırır.

✅ Yapay zeka ile geliştirdiğiniz bir ürün varsa patentlenebilirlik değerlendirmesi geleneksel buluşlardan daha fazla dikkat gerektirmektedir. Aylar Patent olarak bu alanda uzman danışmanlık sunuyor, buluşçuluk ve sahiplik konularını başvurudan önce netleştiriyoruz.

Buluşunuzun veya yapay zeka destekli ürününüzün patentlenebilirliğini başvurudan önce uzman ekibimizle değerlendirin.

📞 0541 723 85 52 — Ücretsiz Ön Değerlendirme
Patent ve faydalı model başvurularında avukat + patent vekili ekibi · TÜRKPATENT Sicil No: 2890

2026 Güncel Patent İşlem Ücretleri

Aşağıdaki ücretler TÜRKPATENT’in 2026 yılı resmi tarifesinden alınmıştır. Tüm tutarlar KDV ve harç dahil toplam tutarları yansıtmaktadır. Kaynak: turkpatent.gov.tr/patent-islem-ucretleri

Temel İşlem Ücretleri

İşlem	2026 Toplam Tutar
Patent Başvuru Ücreti	620 TL
Patent Belgesi Düzenleme Ücreti	3.800 TL
Rüçhan Hakkı Talebi Ücreti (her rüçhan için)	1.000 TL
Faydalı Model Başvuru Ücreti	620 TL
Faydalı Model Belgesi Düzenleme Ücreti	3.800 TL
Devir İşlemi Kayıt ve Yayım Ücreti	5.520 TL
Lisans İşlemi Kayıt ve Yayım Ücreti	3.150 TL
Ek Süre Talebi Ücreti	790 TL

Patent Yıllık Sicil Kayıt Ücretleri (İncelemeli Patent — 20 Yıl)

Patent koruması her yıl sicil kayıt ücreti ödenmesi şartına bağlıdır. Ödenmeyen yıllarda koruma kendiliğinden düşer. Yıllık ücretler artan oranlı olup aşağıdaki tabloda 2026 yılı resmi tarifesi yer almaktadır.

Yıl	Toplam Tutar	Yıl	Toplam Tutar
3. Yıl	3.800 TL	12. Yıl	12.910 TL
4. Yıl	4.280 TL	13. Yıl	14.750 TL
5. Yıl	5.720 TL	14. Yıl	~16.600 TL*
6. Yıl	7.040 TL	15. Yıl	~18.600 TL*
7. Yıl	7.730 TL	16. Yıl	~20.600 TL*
8. Yıl	8.530 TL	17. Yıl	~22.700 TL*
9. Yıl	9.220 TL	18. Yıl	~24.900 TL*
10. Yıl	10.000 TL	19. Yıl	~27.200 TL*
11. Yıl	11.230 TL	20. Yıl	~29.700 TL*

* 14-20. yıl tutarları TÜRKPATENT tarifesinden hesaplanmış yaklaşık değerlerdir. Kesin tutarlar için turkpatent.gov.tr adresini kontrol ediniz. Kaynak: TÜRKPATENT 2026 Resmi Patent İşlem Ücretleri.

Faydalı Model Yıllık Sicil Kayıt Ücretleri (10 Yıl)

Yıl	2026 Toplam Tutar
2. Yıl	3.190 TL
3. Yıl	3.250 TL
4. Yıl	3.630 TL
5. Yıl	4.660 TL
6. Yıl	5.640 TL
7. Yıl	6.580 TL
8. Yıl	7.640 TL
9. Yıl	8.590 TL
10. Yıl	9.500 TL

Kaynak: TÜRKPATENT 2026 Resmi Faydalı Model İşlem Ücretleri — turkpatent.gov.tr/faydali-model-islem-ucreti

Patent Başvurusu — Sıkça Sorulan Sorular

İncelemeli ve incelemesiz patent arasındaki fark nedir?

İncelemeli patent 20 yıl koruma sağlar; TÜRKPATENT’in detaylı patentlenebilirlik incelemesine tabidir ve en güçlü koruma türüdür. İncelemesiz patent 7 yıl koruma sağlar, daha hızlı alınır ancak detaylı inceleme yapılmaz. Buluşunuzun niteliğine ve koruma süresine ilişkin önceliklerinize göre hangisinin uygun olduğunu birlikte değerlendiririz.

Faydalı model patent ile aynı şey mi?

Hayır. Faydalı model 10 yıl koruma sağlar ve patentlenebilirlik şartlarından ‘tekniğin bilinen durumunu aşma’ koşulunu taşımayan ama yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik şartını sağlayan buluşlar için uygundur. Başvuru ücreti patent ile aynı (620 TL) olmakla birlikte süreç daha hızlı tamamlanır. Daha basit buluşlar için maliyet-etkin bir alternatiftir.

Buluşumu fuara veya sosyal medyaya çıkarmadan önce patent başvurusu yapmalı mıyım?

Kesinlikle evet. Buluşunuzu kamuya açıklamadan önce başvuru yapılmalıdır. Patent hukukunda ‘yenilik şartı’ küresel kapsamlıdır: dünyada herhangi bir yerde kamuya açıklanmış bilgi başvurunuzu olumsuz etkileyebilir. Dikkat gerektiren nokta şudur — kendi sosyal medya paylaşımınız, bir konferans sunumunuz ya da basına verdiğiniz röportaj da bu kapsamdadır. Aylar Patent’te avukat-müvekkil gizliliği güvencesi altında ücretsiz ön değerlendirme yaparız.

Patent başvurusu yıllık ücret gerektirir mi?

Evet. Patent koruması, her yıl sicil kayıt ücreti ödenmesi şartına bağlıdır. Ödenmeyen yıllarda koruma kendiliğinden düşer ve bu hak geri alınamaz. Ücretler artan oranlıdır: 3. yıl 3.800 TL’den başlayarak 20. yıla kadar yaklaşık 29.700 TL’ye ulaşmaktadır. Aylar Patent’te tüm patent dosyalarınızın yıllık ücret takibi yapılır; hatırlatma sistemiyle herhangi bir aksaklık önlenir.

Yurtdışında da patentimi koruyabilir miyim?

Evet. Türkiye’deki başvurunuzdan itibaren 12 ay içinde PCT (Patent İşbirliği Antlaşması) kapsamında uluslararası başvuru yaparak 150’den fazla ülkede koruma talep edebilirsiniz. Avrupa pazarı için EPO üzerinden Avrupa patent başvurusu da seçenek olarak değerlendirilebilir. Uluslararası patent stratejisinin başvuru öncesinde planlanması hem süre hem maliyet açısından kritik önem taşır.

Bir ürünün patentlenebilir olduğunu nasıl anlayabilirim?

Üç temel soruyu yanıtlamanız gerekir: (1) Bu buluş daha önce hiç kamuya açıklanmadı mı? (2) Konunun uzmanı için aşikâr olmayan, beklenmedik bir teknik etki içeriyor mu? (3) Herhangi bir sanayi dalında üretilebilir ya da kullanılabilir mi? Bu üç soruya ‘evet’ yanıtı verebiliyorsanız patentlenebilirlik olasılığı güçlüdür. Ancak değerlendirme teknik ve hukuki bilgiyi birlikte gerektirdiğinden, sonuca varmadan önce uzman görüşü alınması önerilir. Aylar Patent’te ücretsiz ön değerlendirme yapıyoruz.

Yazılım veya mobil uygulama patent alabilir mi?

Yazılım tek başına Türk patent hukukunda (SMK m. 82) patentten muaf tutulmaktadır. Ancak bu mutlak bir istisna değildir: yazılım, somut teknik bir problemi çözen ve ölçülebilir teknik etki üreten bir sistemin ayrılmaz parçasıysa patent başvurusu yapılabilir. EPO ve TÜRKPATENT uygulaması bu ayrımı net biçimde ortaya koymaktadır. Yazılım tabanlı bir buluşunuz varsa ‘teknik etki’ testini uzmanla birlikte değerlendirmenizi öneririz.

Yapay zeka ile geliştirdiğim ürün patent alabilir mi?

Evet, alabilir. Ancak buluşçu olarak yapay zekanın değil sizin gösterilmeniz gerekir. Belirleyici olan, süreçte insan yaratıcılığının ve yönlendirmesinin varlığıdır: problemi tanımlayan, yapay zekaya yön veren ve çözümü seçen kişi buluşçu sayılır. EPO ve TÜRKPATENT’in güncel tutumuna göre yapay zeka bağımsız bir buluşçu olarak tanınamaz; ancak insan yönlendirmesiyle gerçekleştirilen yapay zeka destekli buluşlar patent alabilir. Bu tür başvurularda buluşçuluk ve sahiplik ilişkisinin başvurudan önce netleştirilmesi önerilir.

Patent başvurusu ne kadar sürer?

İncelemesiz patent ortalama 18-24 ay içinde sonuçlanır. İncelemeli patentte ise araştırma raporu, inceleme aşaması ve olası itirazlar nedeniyle süreç 3-5 yıla uzayabilir. Uluslararası başvurularda (PCT) ulusal fazın açılmasına bağlı olarak ülkeye göre farklı süreler söz konusudur. Başvuru tarihi ise koruma başlangıcı olarak kabul edildiğinden süreç uzasa da hak başvuru tarihinden itibaren doğar.

Patent aldıktan sonra ne yapmam gerekiyor?

Patent tescil belgesini aldıktan sonra iki temel yükümlülük doğar: yıllık ücret ödemeleri ve patentin aktif kullanımı. Yıllık ücretler her yıl düzenli ödenmezse koruma düşer. Bunun yanında patent, tescil tarihinden itibaren 3 yıl içinde Türkiye’de kullanılmazsa üçüncü kişilerin zorunlu lisans talebine konu olabilir. Aylar Patent’te yıllık ücret takibi ve kullanım danışmanlığı hizmetleri de sunulmaktadır.

Marka Vekili ve Avukat Atakan AYLAR

✅ Avukat Marka Vekili	Av. Atakan AYLAR Marka Vekilliği Sicil No: 2890 Avukatlık Sicil No: 40239 Ankara Barosu
✅ İletişim	0541 723 85 52
✅ Mail	bilgi@aylarpatent.com

Bir Ürünün Patentlenebilir Olduğu Nasıl Anlaşılır? | 2026 Patent Rehberi