Coğrafi İşaret Nedir? — Kısa Cevap
Coğrafi işaret, belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından kökenini aldığı yöre, bölge veya ülke ile özdeşleşmiş bir ürünü gösteren ve Türk Patent ve Marka Kurumu’nda (TÜRKPATENT) tescil edilerek korunan addır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) coğrafi işareti menşe adı ve mahreç işareti olarak ikiye ayırır; bunların yanında coğrafi bağ aranmayan geleneksel ürün adı da aynı sistemle korunur (SMK m. 34).
- Menşe adı: Üretim, işleme ve diğer işlemlerin tümü belirlenen coğrafi alanda yapılır
- Mahreç işareti: Bu işlemlerden en az biri coğrafi alanda yapılır; Maraş Dondurması mahreç işareti olarak tescillidir
- Kimin hakkıdır: Kimsenin özel mülkü değildir; sicildeki şartlara uyan tüm üreticiler kullanır (SMK m. 46). Lisans, devir, haciz ve teminata konu olamaz (SMK m. 148/1)
- Kim başvurur: Üretici grupları, ilgili kamu kurumları, meslek kuruluşları, dernek, vakıf ve kooperatifler (SMK m. 36)
- Amblem: Coğrafi işaretlerde amblemin ürün veya ambalaj üzerinde kullanılması zorunludur (SMK m. 46/2)
- Marka ilişkisi: Tescilli coğrafi işareti içeren marka başvurusu reddedilir; kullanım yoluyla ayırt edicilik bu engeli aşmaz (11. HD, 2026/2263 K.)
- Ücret: Coğrafi işaret işlemlerinin resmî ücretleri Kurum ücret tarifesine göre belirlenir; vekillik hizmet bedeli resmî ücretlere dahil değildir
İçindekiler
- 1. Coğrafi İşaret Nedir?
- 2. Menşe Adı ve Mahreç İşareti Farkı
- 3. Geleneksel Ürün Adı Nedir?
- 4. Hangi Adlar Coğrafi İşaret Olarak Tescil Edilemez?
- 5. Coğrafi İşaret Başvurusunu Kimler Yapabilir?
- 6. Coğrafi İşaret Nasıl Tescil Edilir?
- 7. Amblem, Kullanım Bildirimi ve Denetim
- 8. Coğrafi İşaret ile Marka Arasındaki Fark
- 9. Coğrafi İşaret İçeren Marka Tescil Edilebilir mi?
- 10. Coğrafi İşarete Tecavüz ve Hükümsüzlük
- 11. Yargıtay Kararlarında Coğrafi İşaret
- 12. Sıkça Sorulan Sorular
- 13. Kaynaklar
Coğrafi İşaret Nedir?
Coğrafi işaret, bir ürünün kalitesini, ününü veya ayırt edici özelliğini geldiği yöreye borçlu olduğunu gösteren ve tescil yoluyla korunan addır. SMK’nın Üçüncü Kitabı (m. 33–54) bu korumayı düzenler. Kanun’un 33. maddesine göre doğal ve beşerî unsurların bir araya gelmesiyle ortaya çıkan gıda, tarım, maden, el sanatları ve sanayi ürünleri, şartları taşımaları ve tescil edilmeleri hâlinde coğrafi işaret veya geleneksel ürün adı korumasından yararlanır.
Yargıtay’ın onadığı Maraş Dondurması kararında ilk derece mahkemesi, bu korumanın amacını şöyle açıklamıştır: coğrafi işaret koruması ile hedeflenen “piyasada bir tekel yaratılması olmayıp, tam tersi ürünün özüne uygun olmadığı halde coğrafi işaretin ünü ve değerinden yarar sağlayanların önüne geçilmesi”dir (11. HD, 2024/4604 K.). Koruma hem üreticiyi hem tüketiciyi gözetir: yöre üreticisi emeğinin taklit edilmesini önler, tüketici ise etiketteki adın gerçekten tescilli standarda uygun bir ürünü gösterdiğinden emin olur.
Antep Baklavası, Malatya Kayısısı, Ezine Peyniri, Maraş Dondurması ve Hereke halıları Türkiye’de tescilli coğrafi işaretlere örnektir. Bir ürünün tescilli olup olmadığı, türü (menşe adı veya mahreç işareti) ve tescil şartları TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Portalı’ndaki tescil kaydından kontrol edilir. Antep Baklavası, Avrupa Birliği’nde tescil ettirilen ilk Türk coğrafi işaretidir.
Menşe Adı ve Mahreç İşareti Farkı
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark, ürünün üretim aşamalarının ne kadarının belirlenen coğrafi alanda gerçekleştiğidir. SMK m. 34/1-(a) uyarınca menşe adında ürün tüm veya esas özelliklerini o alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan alır ve üretimi, işlenmesi ile diğer işlemlerinin tümü o alanda yapılır. SMK m. 34/1-(b) uyarınca mahreç işaretinde ise ürün belirgin bir niteliği, ünü veya diğer özellikleri bakımından coğrafi alanla özdeşleşir ve bu işlemlerden en az biri o alanda yapılır.
Menşe adı: tüm aşamalar coğrafi alanda
Ürün özelliklerini yörenin doğal ve beşerî unsurlarından alır; üretim, işleme ve diğer işlemlerin hepsi coğrafi sınırlar içinde yapılır. Coğrafi bağı en sıkı olan türdür.
Mahreç işareti: en az bir aşama coğrafi alanda
Ürünün ünü veya belirgin niteliği yöreyle özdeşleşir; ancak üretim aşamalarından yalnızca biri o alanda yapılabilir, diğerleri başka yerde gerçekleşebilir.
| Kriter | Menşe Adı | Mahreç İşareti |
|---|---|---|
| Üretim aşamaları | Tümü coğrafi alanda | En az biri coğrafi alanda |
| Coğrafi bağın dayanağı | Alana özgü doğal ve beşerî unsurlar | Belirgin nitelik, ün veya diğer özellikler |
| Yöre dışında üretim | Mümkün değil | Sicildeki şartlara uyulması kaydıyla mümkün |
| Dayanak | SMK m. 34/1-(a) | SMK m. 34/1-(b) |
Mahreç işaretinde yöre dışında üretim mümkün olsa da sicildeki şartlar gevşek değildir. Maraş Dondurması kararında mahkeme, ürünün Kahramanmaraş dışında üretilebileceğini, ancak Kahramanmaraş il sınırları içinde beslenen keçilerden elde edilen sütün ve belirli oranda salebin kullanılması gibi sicil şartlarına uyulması gerektiğini kabul etmiştir (11. HD, 2024/4604 K.).
Geleneksel Ürün Adı Nedir?
Geleneksel ürün adı, menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen ve bir ürünü tarif etmek için en az otuz yıldır geleneksel olarak kullanılan addır (SMK m. 34). Bu adın geleneksel üretim veya işleme yönteminden, geleneksel bileşimden ya da geleneksel hammadde veya malzemeden kaynaklanması gerekir; bir yer adı içermesi şart değildir.
Geleneksel ürün adı korumasının kullanım kuralı coğrafi işaretten farklıdır: geleneksel ürün adının amblemsiz kullanımı SMK hükümlerine tabi değildir (SMK m. 46/4). Başka bir ifadeyle, amblemle birlikte kullanım tescilli standarda bağlıdır; amblemsiz kullanım ise Kanun’un kapsamı dışında kalır.
Hangi Adlar Coğrafi İşaret Olarak Tescil Edilemez?
Ürünün öz adı (jenerik adı) hâline gelmiş adlar, ürünün gerçek kaynağı konusunda halkı yanıltabilecek bitki türü veya hayvan ırkı adları, kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı adlar ve tescilli bir coğrafi işaretle eş sesli olup tüketiciyi yanıltabilecek adlar coğrafi işaret olarak tescil edilemez (SMK m. 35). Kendi ülkesinde korunmayan veya koruması sona eren yabancı adlar da bu kapsamdadır.
- Öz ad olma: Ad artık belirli bir yöreyi değil, ürünün kendisini anlatıyorsa tescil edilemez. Maraş Dondurması için ileri sürülen “öz ad” itirazı reddedilmiştir; bir mevzuat metninde ürün tanımı olarak geçmek adı tek başına öz ad yapmaz (11. HD, 2024/4604 K.).
- Yanıltıcılık: Ürünün gerçek kaynağı konusunda tüketiciyi yanıltan adlar korunmaz.
- Eş seslilik: Tescilli veya başvurusu yapılmış bir coğrafi işaretle tamamen veya kısmen eş sesli olup tüketiciyi yanıltabilecek adlar tescil edilmez.
- Kamu düzeni ve genel ahlak: Bu ilkelere aykırı adlar tescil edilmez.
Coğrafi İşaret Başvurusunu Kimler Yapabilir?
Coğrafi işaret başvurusunu üretici grupları, ürünle veya coğrafi alanla ilgili kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile ilgili dernek, vakıf ve kooperatifler yapabilir; ürünün tek bir üreticisi varsa ve bu durumu ispat ederse o üretici de başvurabilir (SMK m. 36). Bireysel bir işletmenin kendi ticari amacı için başvurması mümkün değildir.
Maraş Dondurması kararında başvuruyu yapan meslek odasının SMK m. 36 uyarınca başvuru hakkına sahip kurumlardan biri olduğu kabul edilmiştir. Başvuru sahibine verilen sıfat “tescil ettiren” sıfatıdır; bu kişi, coğrafi işaretin malik olarak tek başına kullanıcısı değil, sistemin işleyişinden ve denetimin sağlanmasından sorumlu taraftır.
Coğrafi işaret, başvuranın kişisel malı olmaz. SMK m. 148/1 uyarınca coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkı lisans, devir, intikal, haciz ve benzeri hukuki işlemlere konu olamaz ve teminat olarak gösterilemez. Başvuru yapan veya tescil ettiren sıfatındaki değişiklikler ise SMK m. 43’te ayrıca düzenlenmiştir.
Coğrafi İşaret Nasıl Tescil Edilir?
Coğrafi işaret; başvuru dosyasının hazırlanması, TÜRKPATENT incelemesi ve bültende yayım, itirazların incelenmesi ve tescil aşamalarından geçer (SMK m. 37–41). Başvurunun belirleyici bölümü, ürünün tanımı, ayırt edici özellikleri, coğrafi sınırı, üretim yöntemi ve denetim biçimidir.
Ürünün ve coğrafi alanın tanımlanması
Ürünün özellikleri, coğrafi alanla bağı, üretim yöntemi ve coğrafi sınırlar belgeleriyle belirlenir. Bu aşamada başvurunun menşe adı mı mahreç işareti mi olacağı da netleşir. Tarihsel kayıtlar, analiz raporları ve bilimsel çalışmalar bu bağın ispatında kullanılır.
Başvuru dosyası ve denetim mekanizması
SMK m. 37’deki şartlara uygun başvuru dosyası hazırlanır. Dosyada hangi denetim merciinin, hangi sıklıkta ve hangi ölçütlerle denetim yapacağı açıkça yazılmalıdır. Maraş Dondurması kararında mahkeme, denetim mekanizmasının başvuruda “açık ve ayrıntılı şekilde” yer almasını tescilin hukuka uygunluğunda belirleyici saymıştır.
İnceleme, yayım ve itiraz
TÜRKPATENT başvuruyu inceler ve uygun bulursa yayımlar (SMK m. 38). Yayıma karşı ilgili kişiler Kanun’da öngörülen süre içinde itiraz edebilir; itirazlar Kurum tarafından incelenir (SMK m. 40). Kurum kararına karşı Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesinde dava açılabilir.
Tescil ve sonrası
İtiraz yapılmaz veya itirazlar reddedilirse coğrafi işaret tescil edilir (SMK m. 41). Tescilden sonra sicildeki şartlarda değişiklik talepleri SMK m. 42’ye göre yapılır. Kanun, coğrafi işaret için markadaki gibi on yıllık koruma süresi ve yenileme öngörmez; koruma, tescil hükümsüz kılınmadıkça veya tescil ettiren tescilin sağladığı hak ve sorumluluktan vazgeçmedikçe (SMK m. 52) devam eder.
Yöre ürününüzün coğrafi işaret başvurusu, tescil şartlarının hazırlanması veya coğrafi işaret içeren bir marka başvurusunun değerlendirilmesi için Aylar Patent avukat kadrosuyla görüşebilirsiniz.
0541 723 85 52 — Avukat görüşmesi
Avukat ve marka vekili · TÜRKPATENT Sicil No: 2890
Amblem, Kullanım Bildirimi ve Denetim
Tescilli coğrafi işaretler amblemle birlikte kullanılmak zorundadır ve kullanıcılar tescil ettirene bildirimde bulunur; ürünün sicildeki şartlara uygunluğu da düzenli olarak denetlenir. SMK m. 46 ve 49 bu üç yükümlülüğü birlikte düzenler.
- Kimler kullanır: Tescilli coğrafi işaret, sicilde belirtilen şartlara uygun ürünlerin üretimi veya pazarlamasında faaliyet gösterenler tarafından kullanılır (SMK m. 46/1).
- Kullanım bildirimi: Bu kişiler, tescil ettirene coğrafi işarete yönelik üretim ve pazarlama faaliyeti gösterdiklerine dair bildirimde bulunur (SMK m. 46/1).
- Amblem zorunluluğu: Kullanım hakkına sahip olanlar coğrafi işareti amblemle birlikte ürün veya ambalaj üzerinde kullanır; coğrafi işaretler bakımından amblemin kullanılması zorunludur (SMK m. 46/2).
- Ürüne konulamayan amblem: Ürünün niteliği gereği amblem ürüne veya ambalaja konulamıyorsa amblem ve tescilli ad, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur (SMK m. 46/3).
- Denetim: Ürünün sicildeki şartlara uygunluğu, tescil başvurusunda gösterilen denetim mercii tarafından denetlenir (SMK m. 49).
Denetimin aksaması tescilin kaybına yol açabilir. Maraş Dondurması için 2002 tarihli ilk coğrafi işaret tescili, denetim işlemlerinin usulünce yerine getirilmemesi gerekçesiyle hükümsüz kılınmıştı. Mahkeme, sonraki kararda bu hükümsüzlüğün adın jenerik hâle geldiği anlamına gelmediğini belirtmiştir (11. HD, 2024/4604 K.).
Coğrafi İşaret ile Marka Arasındaki Fark
Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt eden ve sahibine ait bireysel bir haktır; coğrafi işaret ise ürünün coğrafi kökenini gösteren ve şartlara uyan herkesin kullanabildiği ortak bir korumadır. Bu fark, kim kullanabilir, devredilebilir mi ve ne kadar süre korunur sorularının cevabını da değiştirir.
| Kriter | Marka | Coğrafi İşaret |
|---|---|---|
| Hak sahibi | Belirli bir gerçek veya tüzel kişi | Kişiye ait değildir; tescil ettiren sistemin işleyişinden sorumludur |
| Kimler kullanır | Marka sahibi ve izin verdiği kişiler | Sicildeki şartlara uyan tüm üreticiler (SMK m. 46) |
| İşlevi | İşletmesel kaynağı gösterir | Ürünün coğrafi kökenini ve niteliğini gösterir |
| Koruma süresi | Başvuru tarihinden itibaren 10 yıl, yenilenebilir (SMK m. 23) | Kanunda süre ve yenileme öngörülmemiştir |
| Devir ve lisans | Devredilebilir, lisans konusu olabilir (SMK m. 148) | Devir, lisans, haciz ve teminata konu olamaz (SMK m. 148/1) |
| Kalite güvencesi | Marka sahibinin tercihine bağlıdır | Sicildeki şartlar ve zorunlu denetim (SMK m. 49) |
Coğrafi işaret, kolektif yapısı nedeniyle ortak marka ve garanti markasıyla da karıştırılır. Bu iki marka türü SMK m. 31’de düzenlenir ve bir kişi veya kuruluş adına tescil edilen markalardır; ayrıntı için garanti markası rehberimize bakabilirsiniz. Marka kavramının temelleri için marka nedir ve sınai mülkiyet türlerinin tamamı için sınai mülkiyet hakları yazılarımızı inceleyebilirsiniz.
Coğrafi İşaret İçeren Marka Tescil Edilebilir mi?
Tescilli bir coğrafi işareti içeren marka başvurusu, kural olarak SMK m. 5/1-(i) uyarınca reddedilir; ürünün coğrafi kaynağı konusunda halkı yanıltacak başvurular ise ayrıca SMK m. 5/1-(f) kapsamına girer. Yargıtay’ın onadığı 2026 tarihli kararda, tescilli coğrafi işareti esas unsur olarak içeren bir başvurunun alkollü içkiler bakımından reddi yerinde bulunmuş ve kullanım yoluyla ayırt edicilik iddiasının bu mutlak engeli aşamayacağı belirtilmiştir (11. HD, 2026/2263 K.).
- Kural: Coğrafi işaretin yanına bir işletme adı eklemek başvuruyu kurtarmayabilir. “Yörsan Susurluk” başvurusunda mahkemeler, ibarenin ayran üzerinde kullanılmasının tüketiciyi coğrafi işaretli ürün aldığı yanılgısına düşürebileceğini kabul etmiştir (11. HD, 2023/3914 K.).
- İstisna (SMK m. 48): Coğrafi işaretle aynı veya benzer bir marka, coğrafi işaretin korunmasından önce iyiniyetle tescil edilmiş veya kullanım hakkı iyiniyetle kazanılmışsa, coğrafi işaret bu markanın tesciline ve iyiniyetli kullanımına zarar vermez. Bu önceliğin ispatı marka sahibine düşer.
- Mal ve hizmet kapsamı: Engel, coğrafi işaretin kapsadığı ürünlerle aynı veya ilişkili mallarda ortaya çıkar. Başvurunun hangi mallar için reddedileceği Nice sınıflandırmasına uygun mal tanımlarına göre belirlenir.
Yöre adı taşıyan bir marka oluşturmadan önce, adın tescilli bir coğrafi işaretle çakışıp çakışmadığı kontrol edilmelidir. İlk kontrolü marka sorgulama aracımızla yapabilirsiniz; tanımlayıcı ibarelere ilişkin ret gerekçeleri için SMK 5/1-c rehberimize, gıda ürünlerinde sınıf seçimi için gıda marka tescili yazımıza bakabilirsiniz.
Sınıf sayısına göre ödenecek resmî tutarları marka tescil ücreti rehberimizde hesaplayabilirsiniz. İtiraz, ret veya ihlal gibi uyuşmazlıklarda izlenecek yol için marka avukatı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Coğrafi İşarete Tecavüz ve Hükümsüzlük
Sicildeki şartları taşımayan bir ürünün tescilli coğrafi işaretle piyasaya sunulması coğrafi işaret hakkına tecavüzdür (SMK m. 53); tescil şartlarını kaybetmiş bir coğrafi işaretin ise hükümsüzlüğü istenebilir (SMK m. 50). Tecavüz hâlinde tespit, durdurma, ürünlere el konulması ve hükmün ilanı gibi talepler SMK m. 149 kapsamında ileri sürülür.
- Marka tecavüzü ile ayrı değerlendirilir: Hereke kararında aynı kullanım, ayırt ediciliği düşük “Hereke” markası bakımından tecavüz sayılmamış, buna karşılık coğrafi işaret tescilleri bakımından tecavüz kabul edilmiştir (11. HD, 2024/2234 K.).
- Davacı: Hereke kararında coğrafi işarete tecavüz talebi, tescil ettiren sıfatına sahip belediye yönünden kabul edilmiştir.
- Hükümsüzlük: Ürünün öz ad olduğu veya tescil şartlarının bulunmadığı iddiaları hükümsüzlük davasında incelenir; dosyada teknik bilirkişi incelemesi yapılır.
- Ceza ve gümrük: Taklit ürünlerde soruşturma aşamasında arama ve el koyma kararları alınabilir; Hereke dosyasında el konulan makine halılarının imhasına karar verilmiştir.
Hükümsüzlük davasının genel işleyişi için marka hükümsüzlük davası yazımıza ve tecavüz davalarındaki talepler için marka hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Yargıtay Kararlarında Coğrafi İşaret
Coğrafi işarete ilişkin uyuşmazlıklar Ankara Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde görülür; istinaf incelemesini Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, temyiz incelemesini Yargıtay 11. Hukuk Dairesi yapar. Aşağıdaki dört karar; coğrafi işaretin tescil şartlarını, marka başvurularıyla ilişkisini ve tecavüz korumasını göstermektedir.
| Konu | Sonuç | Yargıtay 11. HD |
|---|---|---|
| “Maraş Dondurması” öz ad itirazı | Tescil korundu | K. 2024/4604 |
| “Merinos Hereke” makine halısı | Coğrafi işarete tecavüz | K. 2024/2234 |
| “Yörsan Susurluk” marka başvurusu | Yanıltıcılık kabul edildi; Kurum kararı usulden iptal | K. 2023/3914 |
| Coğrafi işaret içeren alkollü içki markası (anonim) | Başvuru reddedildi | K. 2026/2263 |
1. Coğrafi işaret tekel değildir; öz ad iddiası ispat gerektirir
Bir dondurma üreticisi, meslek odasının başvurusuyla mahreç işareti olarak tescil edilen “Maraş Dondurması”nın öz ad olduğunu, keçi sütü ve salep şartlarının üretimi kısıtladığını ve denetim heyetinin tarafsız olmadığını ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi, 2004/45 sayılı Dondurma Tebliği’nde tanım olarak geçmenin adı öz ad yapmadığını, eski tescilin denetim eksikliği nedeniyle hükümsüz kılınmasının “o işaretin jenerik hale geleceği anlamına gelmediği”ni ve denetim mekanizmasının başvuruda ayrıntılı olarak düzenlendiğini belirterek davayı reddetmiştir. Denetimde tarafsızlık itirazının ise tescilin değil uygulamanın konusu olduğu kabul edilmiştir. İstinaf başvurusu reddedilmiş, karar onanmıştır. Karar metni
2. Sicil şartlarını taşımayan ürün coğrafi işarete tecavüz eder
Hereke halı ve kilim tiplerine ilişkin coğrafi işaret tescilleri bulunan bir belediye ile 1982’den beri tescilli “HEREKE” markasının sahibi şirket, “Merinos Hereke” ibaresiyle makine halısı satan şirkete karşı dava açmıştır. Bilirkişi raporuna göre ürünler coğrafi işaret tesciline konu halıların özelliklerini taşımadığından, kullanım SMK m. 53 kapsamında coğrafi işarete tecavüz sayılmış; ürünlerin imhasına ve hükmün ilanına karar verilmiştir. Buna karşılık “HEREKE” ibaresinin halı ürünlerinde “ayırt ediciliği çok düşük bir ibare olduğu” ve “Merinos” eklemesinin yeterli farklılık sağladığı belirtilerek marka hakkına tecavüz talebi reddedilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kullanımın markaya tecavüz oluşturmasa da coğrafi işaretlerden kaynaklanan haklara tecavüz oluşturacağının “tabii bulunduğu”nu vurgulamış; karar onanmıştır. Karar metni
3. Coğrafi işareti içeren marka tüketiciyi yanıltabilir
Kurum, başvuruyu tescilli “Susurluk Ayranı” coğrafi işareti (C2013/019) nedeniyle SMK m. 5/1-(f) uyarınca “Susurluk menşeli olmayan ayranlar” bakımından reddetmiştir. Mahkemeler, ibarenin tescili hâlinde tüketicilerin ““Susurluk ayranı” özellikleri taşımayan bir ayranı “Susurluk ayranı” olduğu yanılgısıyla alabileceği”ni ve yanıltıcılık koşulunun oluştuğunu kabul etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi ise Kurum’un Nice sınıflandırmasına uygun yapılmış “süt ve süt ürünleri” tanımını kendiliğinden bölerek kısmi ret kararı veremeyeceği gerekçesiyle YİDK kararını iptal etmiştir. Yargıtay, gerekçede uyuşmazlığın sınırının aşıldığını belirtmekle birlikte sonucu etkilemediğini kabul ederek kararı onamıştır. Karar, coğrafi işaret içeren başvuruların esas yönünden riskini ve mal tanımlarının önemini birlikte göstermektedir. Karar metni
4. Tescilli coğrafi işaret içeren başvuru kullanımla kurtarılamaz
Distile alkollü içkiler için 2009’dan beri tescilli bir coğrafi işareti birebir ve esas unsur olarak içeren başvuru, 33. sınıftaki alkollü içkiler bakımından SMK m. 5/1-(i) uyarınca reddedilmiştir. Başvuru sahibi bütünsel ayırt edicilik, kullanımla ayırt edicilik ve adın öz ad olduğu iddialarını ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi, tescilli bir coğrafi işaret bulunduğu sürece öz ad iddiasının bu davada tartışılamayacağını ve “mutlak tescil engeli barındıran bir işaretin kullanım yolu ile ayırt ediciliği sağlandığı gerekçesiyle mutlak tescil engelinin bertaraf edilemeyeceği”ni belirtmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi SMK m. 48’deki iyiniyetli önceki kullanım istisnasının da ispat edilmediğini eklemiş; karar kesin olarak onanmıştır. Karar metni
Kararlardan çıkan sonuçlar
- Denetim, tescilin can damarıdır. Maraş Dondurması’nın ilk tescili denetim eksikliği nedeniyle hükümsüz kılınmış, ikinci tescilde ise ayrıntılı denetim düzeni tescilin korunmasında belirleyici olmuştur.
- Öz ad iddiası kolay kabul görmez. Adın bir mevzuat metninde ürün tanımı olarak geçmesi veya önceki tescilin hükümsüz kılınması, tek başına adın jenerik olduğunu göstermez.
- Coğrafi işaret ile marka koruması ayrı yürür. Hereke kararında aynı kullanım markaya tecavüz sayılmamış, ancak coğrafi işarete tecavüz kabul edilmiştir.
- Yöre adını markanın esas unsuru yapmayın. Tescilli coğrafi işareti içeren başvuru, ilgili mallarda reddedilir ve kullanımla ayırt edicilik bu engeli aşmaz; tek istisna, coğrafi işaretin korunmasından önce iyiniyetle kazanılmış haktır (SMK m. 48).
Karar metinleri Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi’nden alınmıştır. Yargıtay’ın yayımladığı metinlerde bazı marka ve taraf adları anonimleştirilmiştir. Bu bölümdeki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; her başvuru ve uyuşmazlık kendi sicil kaydı, mal listesi ve delilleriyle ayrıca değerlendirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Coğrafi işaret nedir?
Menşe adı ile mahreç işareti arasındaki fark nedir?
Geleneksel ürün adı nedir?
Coğrafi işaret başvurusunu kimler yapabilir?
Coğrafi işaret satılabilir veya lisans verilebilir mi?
Coğrafi işaretli üründe amblem kullanmak zorunlu mu?
Coğrafi işaret koruması kaç yıl sürer?
Coğrafi işaret içeren bir marka tescil edilebilir mi?
Şehir veya yöre adı marka olarak kullanılabilir mi?
Coğrafi işarete tecavüz edilirse ne yapılabilir?
Coğrafi işaret ile marka arasındaki fark nedir?
Kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m. 5, 23, 31, 33, 34, 35, 36, 37, 38, 40, 41, 42, 43, 46, 48, 49, 50, 52, 53, 148, 149)
- TÜRKPATENT Coğrafi İşaret Portalı (tescilli coğrafi işaretlerin sicil kayıtları)
- Türk Patent ve Marka Kurumu (ücret tarifesi ve başvuru işlemleri)
- Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararları: Adalet Bakanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi (her kararın bağlantısı ilgili kartta yer almaktadır)
İlgili Rehberler
- Tanınmış Marka Nedir? Farklı Sınıflarda Koruma, İspat ve Yargıtay Kararları
- Geleneksel Olmayan Markalar 2026 | Ses, Renk, Hareket ve Üç Boyutlu Marka Tescili
- Özgünlük Nedir, Ne Demek? Anlamı ve Hukukta Özgünlük
- ® (R) İşareti Nedir? Yuvarlak İçinde R Ne Demek, ™ ve © Farkı (Kopyala)
- Telif Hakkı Kaç Yıl Geçerlidir? Ölümden Sonra 70 Yıl Kuralı ve Süre Hesabı (2026)
- Marka Nedir? Marka Ne Demek, Kısaca Tanımı ve Türleri (2026)