SMK m. 5/1-ç, başvurusu yapılan markanın önceki bir markayla aynı veya ayırt edilemeyecek derecede benzer olması halinde uygulanan mutlak ret nedenidir.
“Marka tescilinde mutlak ret nedenleri
Madde 5- (1) Aşağıda belirtilen işaretler, marka olarak tescil edilmez:
ç) Aynı veya aynı türdeki mal veya hizmetlerle ilgili olarak tescil edilmiş ya da daha önceki tarihte tescil başvurusu yapılmış marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler.”
Marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretler, TÜRKPATENT ve Yargıtay tarafından farklı anlaşılmaktadır. Kurum ayırt edilemeyecek kadar benzerlikte çok katı bir tutum sergilerken Yargıtay daha esnek kararlar vermektedir.
Markanın SMK 5/1-ç gerekçesiyle reddi durumunda emsal Yargıtay kararları ile birlikte güçlü bir itiraz dilekçesi hazırlanmalıdır.
📋 İçindekiler
- 1. SMK 5/1-ç Maddesi Nedir? Markanız Neden Reddedildi?
- 2. Kanunun Aradığı Eşik
- 3. Eleştiri: Kurum’un Uygulaması Neden Çok Katı?
- 4. Yargıtay’ın Düzeltici İçtihadı: 5 Gerçek Karar
- ↳ Rota Hidrolik Kararı
- ↳ Adamo Kararı
- ↳ Genesis Kararı
- ↳ Aura Kararı
- ↳ Artı 1 Kararı
- 5. Bu Beş Karardan Çıkan Ortak İlkeler
- 6. İtiraz Dilekçenizi Nasıl Güçlendirirsiniz?
- 7. Sıkça Sorulan Sorular
- 8. Sonuç
SMK 5/1-ç Maddesi Nedir? Markanız Neden Reddedildi?
SMK m. 5/1-ç, tescil başvurusu yapılan bir markanın, daha önce tescil edilmiş veya başvurusu yapılmış bir marka ile aynı veya ayırt edilemeyecek derecede benzer olması durumunda mutlak ret nedeni oluşturduğunu düzenler. Bu, marka hukukundaki en sık uygulanan ve en çok itiraza konu olan ret gerekçelerinden biridir.
TÜRKPATENT’ten “markanız 5/1-ç maddesi uyarınca reddedildi” bildirimi alan başvuru sahiplerinin çoğu, kendi markalarının önceki markadan görsel olarak farklı olduğunu düşünür — bir logo eklemiş, bir harf koymuş, farklı bir yazı tipi kullanmıştır. Bu sezgi çoğu zaman doğrudur; ama TÜRKPATENT’in 5/1-ç maddesini uyguladığı pratik, bu sezgiyle her zaman örtüşmez.
Bu rehberde, Kurumun “ayırt edilemeyecek derecede benzerlik” incelemesinde nasıl bir yorum benimsediğini, Yargıtay’ın bu yorumu nasıl düzelttiğini ve markanız reddedildiğinde itiraz dilekçenizi nasıl güçlendirebileceğinizi gerçek kararlarla göstereceğiz.
Kanunun Aradığı Eşik: “Araştırma Gerektirmeyecek Kadar Açık Ayniyet”
SMK m. 5/1-ç maddesinin uygulanabilmesi için markalar arasındaki benzerliğin, iltibasa yol açacağının ayrıca inceleme yapılmasını gereksiz kılacak derecede güçlü ve açık olması gerekir. Bu eşik, kanunun bilinçli bir tercihidir: 5/1-ç maddesi yalnızca başvuru anında, derinlemesine bir karşılaştırma yapılmadan dahi açıkça görülebilen ayniyet durumları için tasarlanmıştır.
Markalar arasında belirli düzeyde bir benzerlik bulunması, hatta tüketicide bir bağlantı kurulma ihtimalinin doğması bile, tek başına 5/1-ç maddesinin uygulanması için yeterli değildir. Bu tür “orta düzey benzerlik” durumları, SMK m. 6/1 kapsamındaki nispi ret sebebi değerlendirmesine girer — ki bu, başvuru aşamasında değil, itiraz üzerine daha kapsamlı bir incelemeyi gerektirir.
💡 Pratik fark şudur: 5/1-ç maddesi “bu markalar tıpatıp aynı mı, yoksa ilk bakışta ayırt edilemeyecek kadar benzer mi?” sorusuna yanıt arar. Eğer yanıt “hayır, ama yine de benziyorlar” ise, doğru değerlendirme zemini 5/1-ç değil, m. 6/1’dir.
Eleştiri: Kurum’un Uygulaması Neden Çok Katı?
Bir avukat olarak yıllardır bu tür itiraz dosyalarıyla çalışırken gördüğüm örüntü şudur: TÜRKPATENT’in ilk inceleme aşamasındaki 5/1-ç değerlendirmesi, kanunun aradığı yüksek eşiği çoğu zaman karşılamıyor. Kurum, ortak bir kelime unsuru gördüğünde — markaların logosu, renk düzeni, ek harfleri ne kadar farklı olursa olsun — genellikle ayniyet tespiti yapma eğilimindedir.
Bu yaklaşımın sorunu açıktır: 5/1-ç maddesi “derin inceleme gerektirmeyecek kadar açık” bir ayniyeti aramaktadır; oysa Kurum’un pratikte yaptığı şey çoğu zaman tam da bu derin incelemenin kendisidir — sadece sonucu, başvuru sahibinin aleyhine ilk aşamada ve itiraz hakkı sınırlı biçimde veriliyor. Bu, hem başvuru sahipleri için öngörülemezlik yaratıyor hem de itiraz ve dava sürecini gereksiz yere uzatıyor.
⚠️ Bu katı yorumun bedelini ödeyen taraf nihai olarak başvuru sahibidir: aylarca süren itiraz süreci, dava masrafları ve bu süre boyunca markasını tescilsiz kullanmanın getirdiği hukuki risk. Aşağıdaki beş karar, Yargıtay’ın ve istinaf mahkemelerinin bu katı yorumu sistematik biçimde düzelttiğini gösteriyor — bu da Kurum’un ilk aşama değerlendirmesinin sorgulanması gerektiğine işaret ediyor.
Yargıtay’ın Düzeltici İçtihadı: 5 Gerçek Karar
Aşağıdaki beş karar, TÜRKPATENT’in (veya YİDK’in) 5/1-ç maddesi uyarınca verdiği ret kararlarının, Yargıtay ve istinaf mahkemeleri tarafından iptal edildiği gerçek dosyalardır. Her birinde ortak nokta aynıdır: Kurum ayniyet tespit etmiş, yargı ise markalar arasında 5/1-ç eşiğini aşan bir benzerlik bulunmadığına hükmetmiştir.
1. Rota Hidrolik Kararı: Şekil Unsuru Asgari Ayırt Edicilik Katar
Başvuru konusu marka (solda, R logolu Rota Hidrolik) ve redde mesnet marka (sağda, pusula logolu Rota Hidrolik)
TÜRKPATENT YİDK, “Rota Hidrolik” kelime unsurunu ortak içeren iki markanın ayırt edilemeyecek düzeyde benzer olduğuna karar vererek yeni başvuruyu reddetmiştir. Yargıtay bu kararı onayan istinaf kararını incelemiş ve markaların kelime unsuru aynı olsa da şekil unsurlarının belirgin şekilde farklılaştığını, bu farkın markalara asgari düzeyde ayırt edicilik kattığını tespit etmiştir. Tüketicide bir bağlantı kurulma ihtimali doğsa dahi bunun SMK m. 6/1 kapsamında nispi ret sebebi olabileceğini, markalar arasındaki benzerlik düzeyinin SMK m. 5/1-ç anlamında mutlak ret gerekçesini karşılamadığını belirterek Kurum kararının iptaline hükmetmiştir.
2. Adamo Kararı: Logo ve Ek Kelime Ayniyeti Kaldırır
Başvuru konusu marka (solda, A logolu “Adamo Cafe”) ve redde mesnet marka (sağda, yalın “ADAMO” kelime markası)
Mahkeme, SMK m. 5/1-ç maddesinin uygulanabilmesi için markalar arasındaki benzerliğin iltibasa yol açacağının ayrıca inceleme yapılmasını gereksiz kılacak derecede güçlü ve açık olması gerektiğini vurgulamıştır. “CAFE + şekil” ibareli başvuru ile redde mesnet markanın şekil unsuru ve “cafe” ibaresinden kaynaklanan farkın ilk bakışta göze çarptığını belirterek, başvuru markasının redde mesnet marka ile aynı ya da ayırt edilemeyecek düzeyde benzer olduğunun söylenemeyeceğine hükmetmiş ve markanın yayımlanmasına karar vermiştir.
3. Genesis Kararı: Özgün Kompozisyon Ayniyeti Önler
Başvuru konusu marka (solda, kanat logolu Genesis) ve redde mesnet marka (sağda, yalın serif “GENESİS” kelime markası)
Özel Daire, redde mesnet markanın asıl unsuru olan ibarenin başvuru markasına birebir aktarıldığını, şekil unsuru belirgin olsa da markaya ayırt edici karakteri kelime unsurunun verdiğini belirterek ayniyet tespiti yapmıştı. Hukuk Genel Kurulu ise başvuru markasında kullanılan ibarelerin özgün bir kompozisyon oluşturacak şekilde bir araya getirildiğini, bu kullanılış biçiminin başvuru markasını redde mesnet markadan ayniyeti ortadan kaldıracak düzeyde farklılaştırdığını, bu farklılığın hedef kullanıcı kitlesi nezdinde fark edilebilir nitelikte olduğunu tespit ederek markalar arasında ayniyet ölçüsünde bir benzerlik bulunmadığına karar vermiştir.
✅ Bu karar özellikle önemlidir, çünkü Hukuk Genel Kurulu kararıdır — Yargıtay’ın en yüksek içtihat birleştirme organının kararı. Ortak kelime unsuru birebir aynı olsa bile, logonun ve kompozisyonun markaya kattığı özgün karakterin ayniyeti ortadan kaldırabileceğini netleştirmektedir.
4. Aura Kararı: Görsel Unsurlardaki Farklılık Belirleyicidir
Başvuru konusu marka (solda, Arapça yazılı çember + AURA) ve redde mesnet marka (sağda, teal/lacivert renkli AURA)
Mahkeme, başvuru kapsamında reddolunan hizmetlerin bir kısmı için taraf markalarının aynı veya aynı tür hizmetleri kapsadığını, ancak markalar arasında bütünsel algılar ve özellikle görsel unsurlar açısından oluşan farklılığın, işaretlerin 5/1-ç maddesi kapsamında aranılan kriterler çerçevesinde değerlendirilmesinin önüne geçtiğini belirtmiştir. İşaretlerin aynı ya da ayırt edilemeyecek düzeyde benzer olduklarından bahsedilemeyeceğine hükmetmiştir.
5. Artı 1 Kararı: Yazım Biçimi ve Logo Farkı Yeterlidir
Başvuru konusu marka (solda, alışveriş arabası logolu “Artı 1 Süpermarket”) ve redde mesnet marka (sağda, sade yazılı “arti1”)
Mahkeme, marka başvurusunun SMK m. 5/1-ç maddesi uyarınca mutlak sebeple reddi için markalara konu işaretlerin ya tamamen aynı ya da ilk bakışta fark edilemeyecek ölçüde yüksek benzerliğe sahip olması gerektiğini vurgulamıştır. Redde gerekçe markalar ile dava konusu marka arasında görsel ve ek unsurlar açısından mevcut farklılığın, işaretlerin 5/1-ç maddesi kapsamında aranılan kriterler çerçevesinde değerlendirilmesinin önüne geçtiğini belirterek, işaretlerin aynı ya da ayırt edilemeyecek düzeyde benzer olduklarından bahsedilemeyeceğine karar vermiştir.
Bu Beş Karardan Çıkan Ortak İlkeler
Yukarıdaki kararları tek tek incelediğinizde, Yargıtay ve istinaf mahkemelerinin tutarlı biçimde vurguladığı birkaç ilke ortaya çıkıyor:
-
1Şekil/logo unsuru her zaman “göz ardı edilebilir süsleme” değildir — markaya asgari düzeyde de olsa ayırt edicilik katabilir (Rota Hidrolik)
-
2Ek bir kelime veya ibare (örneğin “cafe”, “süpermarket”) ilk bakışta göze çarpan bir fark yaratıyorsa, ayniyet değerlendirmesini değiştirir (Adamo)
-
3Ortak kelime unsuru birebir aynı olsa bile, bu unsurun özgün bir kompozisyon içinde kullanılması ayniyeti ortadan kaldırabilir (Genesis)
-
4Renk, biçim ve genel görsel algıdaki farklılıklar, kelime benzerliğinden bağımsız olarak değerlendirmeyi etkiler (Aura)
-
5Yazım biçimi, büyük/küçük harf kullanımı ve logo varlığı, “ilk bakışta fark edilemeyecek ölçüde yüksek benzerlik” eşiğini düşürebilir (Artı 1)
✅ Tüm kararların ortak vurgusu: 5/1-ç maddesi istisnai ve dar yorumlanması gereken bir hükümdür. Markanız arasında “bir bağlantı kurulma ihtimali” olması, otomatik olarak 5/1-ç kapsamına girdiği anlamına gelmez — bu, daha kapsamlı bir incelemeyi gerektiren m. 6/1 nispi ret sebebi alanına girer.
Markanız Reddedildiğinde: İtiraz Dilekçenizi Nasıl Güçlendirirsiniz?
SMK 5/1-ç maddesi uyarınca ret kararı aldıysanız, itiraz dilekçenizde aşağıdaki unsurları sistemli biçimde ele almanız, itirazın kabul edilme ihtimalini önemli ölçüde artırır.
👁️ 1. Görsel (Vizüel) Karşılaştırma
Markanızdaki ek harf, logo, renk veya kompozisyon unsurlarının redde mesnet markada bulunmadığını somut biçimde gösterin. İki markayı yan yana görsel olarak karşılaştıran bir tablo, kararı veren uzmanın işini kolaylaştırır.
🔊 2. İşitsel (Fonetik) Karşılaştırma
Markanız telaffuz edildiğinde redde mesnet markadan farklı bir ses uyumu, hece sayısı veya vurgu yaratıyorsa, bunu açıkça belirtin. Ek bir ön ses veya harf, kulakta farklı bir tını oluşturabilir.
💭 3. Kavramsal (Anlamsal) Karşılaştırma
Markanızdaki ek unsurun, tüketici nezdinde farklı bir aidiyet, alt marka algısı veya anlamsal çağrışım yarattığını gösterin. Bu, özellikle markanızın bir coğrafi isim veya yaygın kelimeyle ilişkili olduğu durumlarda önemlidir.
⚖️ 4. İçtihat Desteği
Yukarıdaki beş karardan durumunuza en yakın olanı (veya birden fazlasını) itiraz dilekçenize ekleyin. Kurum’un kendi içtihadıyla çelişen bir ret kararı verdiğini somut emsallerle göstermek, itirazın gücünü artırır.
💡 İtiraz dilekçesi hazırlarken kullanılabilecek pratik bir yöntem: markanız ile redde mesnet markayı görsel, işitsel, kavramsal ve içtihat uyumu olmak üzere dört başlıkta karşılaştıran bir tablo hazırlamak. Bu, Kurumun değerlendirmesini yapılandırılmış ve somut bir çerçeveye oturtur.
SMK 5/1-ç maddesi gerekçesiyle ret kararı aldıysanız, itiraz dilekçenizi güçlendirmek için Av. Atakan AYLAR’dan destek alın.
Sıkça Sorulan Sorular
Markamda redde mesnet markanın kelimesi birebir geçiyor, kesin reddedilir mi?
5/1-ç maddesinden ret aldım, itiraz etmeye değer mi?
5/1-ç ile 6/1 maddesi arasındaki fark nedir?
İtiraz reddedilirse hangi yollar kalır?
Sonuç
SMK m. 5/1-ç maddesi, kanunun lafzında dar ve istisnai bir mutlak ret nedeni olarak tasarlanmıştır: yalnızca markaların aynı veya derin inceleme gerektirmeyecek kadar açık biçimde ayırt edilemez olduğu durumlar için. Ancak TÜRKPATENT’in ilk aşama uygulamasında bu eşik sıklıkla daha düşük tutulmakta, ortak bir kelime unsuru görüldüğünde logodaki, renkteki veya kompozisyondaki farklar yeterince ağırlık görmemektedir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’ndan istinaf mahkemelerine kadar yargı içtihadı, bu katı yorumu sistematik biçimde düzeltmektedir. Markanız 5/1-ç maddesi gerekçesiyle reddedildiyse, bu beş karar size hem hukuki dayanak hem de moral destek sağlayabilir: Kurum’un ilk değerlendirmesi son söz değildir, ve görsel/işitsel/kavramsal farklılıklarınızı doğru biçimde ortaya koyduğunuzda itirazınızın kabul edilme ihtimali güçlüdür.
Marka tescil sürecinin genel işleyişi ve itiraz yolları hakkında daha fazla bilgi almak veya ret kararınıza karşı itiraz dilekçenizi hazırlatmak için Aylar Patent ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Spesifik durumunuz için lütfen uzman görüşü alınız.