Özgünlük Nedir, Ne Demek? Anlamı ve Hukukta Özgünlük

Hazırlayan: Av. Atakan Aylar, Ankara Barosu (sicil no 40239) ve TÜRKPATENT marka vekili (sicil no 2890) · Son güncelleme: 11 Kasım 2026 · Sözlük tanımları TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten, kanun hükümleri Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metinlerinden, Yargıtay kararları tam metinlerinden incelenmiştir.

Özgünlük nedir?

Özgünlük, bir şeyin özgün olma durumudur: başka bir şeyin kopyası ya da tekrarı olmaması, yalnız kendine ait bir nitelik taşımasıdır. TDK Güncel Türkçe Sözlük kelimeyi “özgün olma durumu; orijinalite, orijinallik” diye tanımlar. Bir fikir, metin, tasarım, ses veya tavır, benzerlerinden ayrılan kendine has bir iz taşıyorsa özgündür.

Kelime, “özgün” sıfatına “-lük” ekinin getirilmesiyle oluşmuş bir isimdir. Sıfat bir şeyin niteliğini söyler (“özgün bir fikir”); isim ise o niteliğin kendisini adlandırır (“fikrin özgünlüğü”). Tanımın kaynağı TDK Güncel Türkçe Sözlük‘tür.

• Kelime türü: İsim.
• Kök: Özgün (sıfat).
• Eş anlamlısı: Orijinallik, orijinalite.
• Karşıt kavramlar: Taklit, kopya.

Özgünlük ne demek? Örnek cümleler

Özgünlük ne demek sorusunun kısa cevabı, “başkasından alınmamış, kendine özgü olma hâli”dir. Bir yazarın üslubu, bir mimarın çizgisi veya bir girişimcinin iş fikri, daha önce görülmüş örneklerin tekrarı değilse özgündür. Kelime günlük dilde bir övgü olarak kullanılır; sanat, eğitim, iş ve hukuk dilinde ise bir ölçütün adıdır.

Kelimenin cümle içinde kullanımına örnekler:

• Jüri, öğrencinin projesinde en çok özgünlüğü dikkate aldı.
• Şairin dizelerindeki özgünlük, onu kendi kuşağından ayırıyor.
• Eserin özgünlüğü tartışılınca sanatçı ilk taslaklarını ortaya koydu.
• Bu tasarımın özgünlüğünü, bilinen modellerle yan yana koyunca daha iyi görüyoruz.
• Markanın adı özgün değilse onu rakiplerden ayırmak güçleşir.

1 Kelimenin anlamı

Özgün ne demek?

Özgün, yalnız kendine özgü bir nitelik taşıyan, başka bir şeyden kopyalanmamış anlamına gelen bir sıfattır. TDK Güncel Türkçe Sözlük kelimeye üç anlam verir: kendine özgü olan; bir buluş sonucu olup benzerlerinden ayrı ve üstün olan; çeviri olmayan, asıl olan metin. Üç anlamın ortak noktası, şeyin kaynağının kendisi olmasıdır.

İkinci anlam hukuk diline en yakın olanıdır. Bir buluşun benzerlerinden ayrılması fikri, patent hukukundaki yenilik ve buluş basamağı şartlarını hatırlatır; ancak sözlükteki “üstün” kelimesi hukuki bir ölçüt değildir. Hukuk, bir şeyin daha iyi olup olmadığına değil, kanundaki şartları karşılayıp karşılamadığına bakar.

“Özgünlüğü” ne demek?

“Özgünlüğü”, özgünlük kelimesinin ek almış hâlidir ve bir şeyin özgün olma niteliğini o şeye bağlayarak anlatır. “Eserin özgünlüğü” eserin özgün olma niteliği, “özgünlüğünü kanıtlamak” bir şeyin özgün olduğunu göstermek demektir. Kelimenin anlamı değişmez; yalnızca cümlede kendisinden önce gelen bir isme bağlanarak kimin veya neyin özgünlüğünden söz edildiğini gösterir.

• Tamlama içinde: “Projenin özgünlüğü jürinin ilk ölçütüydü.”
• Nesne olarak: “Tasarımcı, çiziminin özgünlüğünü eski eskizleriyle savundu.”
• Olumsuz cümlede: “Metnin özgünlüğü, kaynak gösterilmeden alınan paragraflar yüzünden sorgulandı.”

Özgünlüğün eş anlamlısı ve zıt anlamlısı nedir?

Özgünlüğün eş anlamlısı, TDK’nın tanımda verdiği orijinallik ve orijinalite kelimeleridir; “kendine özgülük” ifadesi de yakın anlamda kullanılabilir. Zıt anlamı ise taklit, kopya, tekrar ve intihal gibi kavramlarla karşılanır. Bir şey özgün değilse, başka bir şeyden alınmış veya onun izinden yürümüş demektir.

Hukuk dilinde karşıt kavramların her biri farklı bir sonuca bağlanabilir: bir eserin izinsiz kopyalanması telif hakkının, bir markanın taklidi marka hakkının ihlalini gündeme getirebilir. Hangi hakkın söz konusu olduğu, korunan şeyin ne olduğuna bağlıdır.

Akademik metinde özgünlük ve intihal

Akademik metinde özgünlük, metnin yazarın kendi araştırmasına, yorumuna ve ifadesine dayanması demektir; başkasının fikri ve cümlesi ancak kaynak gösterilerek kullanılır. Kaynak gösterilmeden başkasına ait cümle veya fikri kendininmiş gibi sunmak intihal olarak adlandırılır. Alıntının hukuki sınırları ise telif hukukunda düzenlenmiştir; ayrıntı telif hakkı nedir rehberimizi okuyarak öğrenilebilir.

2 Hukukta özgünlük

Hukukta özgünlük ne anlama gelir?

Hukukta özgünlük tek bir terim değildir; her fikri ve sınai hak kendi ölçütünü kullanır. Telif hakkında eser için hususiyet, patentte buluş için yenilik ve buluş basamağı, endüstriyel tasarımda yenilik ve ayırt edicilik, markada ise ayırt edicilik aranır. Ölçüt karşılanmazsa ilgili hakla koruma doğmaz veya sonradan ortadan kalkabilir.

Bu farkın pratik bir sonucu vardır: aynı ürün bir hak bakımından korunurken diğeri bakımından korunmayabilir. Kendine özgü bir çizim telif hakkıyla korunan bir eser olabilir; ama onu marka olarak tescil ettirmek için çizimin işletmenin mal veya hizmetlerini ayırt etmeye elverişli olması gerekir. Hukuk, “özgün mü?” sorusunu her hak için kendi kanun maddesiyle sorar. Bu hakların türleri, süreleri ve birbirinden farkları sınai mülkiyet hakları rehberimizde karşılaştırmalı olarak yer alır.

Telif hakkında özgünlük: hususiyet

Telif hakkında özgünlüğün hukuki karşılığı hususiyettir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na (FSEK) göre bir ürünün eser sayılması için sahibinin hususiyetini taşıması ve kanundaki dört türden birine girmesi gerekir. Hususiyet, ürünün onu meydana getiren kişinin kendine özgü katkısını yansıtmasıdır; koruma tescil gerekmeden doğar.

“sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri”

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, m. 1/B-a

Telif hukukunda hususiyetin uygulamadaki anlamı şu noktalarda toplanır:

• Emek yetmez: Bir işe çok zaman harcanmış olması, onu tek başına eser yapmaz; belirleyici olan sahibinin izini taşımasıdır.
• Fikir değil ifade korunur: Soyut bir fikir veya konsept değil, onun metin, çizim, kod ya da görüntü olarak somutlaşmış hâli korunur.
• Eser sahibi kişidir: Kanun eser sahibini “eseri meydana getiren kişi” olarak tanımlar (m. 1/B-b).
• Tescil şart değildir: Kayıt ve tescil, sinema ve müzik yapımları dışında isteğe bağlıdır (m. 13).
• Süre: Eser sahibinin hayatı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl (m. 27); hesap örnekleri telif hakkı kaç yıl geçerlidir yazımızdadır.

Yargıtay, hususiyetin ölçütlerle somut olarak incelenmesini ister ve soyut düşünceyi eser korumasının dışında tutar. İki karar bu iki yönü gösterir:

Eserin türleri, mali ve manevi haklar ve izinsiz kullanımda başvurulacak yollar telif hakkının kapsamı başlıklı rehberimizde ayrıntılı olarak yer alır.

Patentte özgünlük: yenilik ve buluş basamağı

Patentte özgünlüğün karşılığı iki şarttır: yenilik ve buluş basamağı. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun (SMK) 82. maddesine göre patent; yeni olan, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilen buluşlara verilir. SMK m. 83’e göre buluş basamağı, buluşun ilgili alandaki uzmana göre tekniğin bilinen durumundan aşikâr şekilde çıkarılamamasıdır.

• Yenilik: Buluşun tekniğin bilinen durumuna dahil olmamasıdır (m. 83). Tekniğin bilinen durumu, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir hâle gelmiş her şeyi kapsar.
• Buluş basamağı: Yeni olmak yetmez; ilgili alandaki uzman, bilinen tekniklerden yola çıkarak bu çözüme kolayca ulaşabiliyorsa buluş basamağı yoktur (m. 83).
• Sanayiye uygulanabilirlik: Buluşun tarım dahil sanayinin herhangi bir dalında üretilebilmesi veya kullanılabilmesidir.
• Faydalı model farkı: Faydalı modelde yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik aranır, buluş basamağı aranmaz (SMK m. 142).

Patentin verilmiş olması, buluşun özgünlüğünü kesinleştirmez. SMK m. 98/9, patentin verilmiş olmasının buluşun geçerliliği ve yararlılığı konusunda Kurumca bir güvence verildiği şeklinde yorumlanamayacağını açıkça belirtir. Buluş basamağı taşımadığı sonradan anlaşılan bir patent mahkeme kararıyla hükümsüz kılınabilir:

Buluşunuz için başvuru öncesi araştırma, patent ile faydalı model arasındaki seçim ve başvuru adımları patent nasıl alınır rehberimizde anlatılmıştır. Patent, başvuru tarihinden itibaren 20 yıl korur ve bu süre uzatılamaz.

Tasarımda özgünlük: yenilik ve ayırt edicilik

Endüstriyel tasarımda özgünlüğün karşılığı yenilik ve ayırt ediciliktir (SMK m. 56). Yenilik, tasarımın aynısının başvuru veya rüçhan tarihinden önce kamuya sunulmamış olmasıdır; yalnızca küçük ayrıntılarda farklı tasarımlar aynı kabul edilir. Ayırt edicilik ise tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde, önceki tasarımlardan farklı bir genel izlenim bırakmasıdır.

• Bilgilenmiş kullanıcı: Karşılaştırma uzman bir tasarımcının değil, o ürünü tanıyan kullanıcının gözüyle yapılır.
• Genel izlenim: Tek tek çizgiler değil, tasarımın bütün olarak bıraktığı etki esas alınır.
• Seçenek özgürlüğü: Tasarımcının o üründe ne kadar serbest olduğu da dikkate alınır (m. 56).
• On iki ay kuralı: Tasarımcının kendi paylaşımı, başvurudan önceki on iki ay içinde kalıyorsa yeniliği etkilemez (m. 57/2). Ayrıntı: tasarımda yenilik unsuru.

Tasarımda özgünlük, küçük değişikliklerle elde edilemez. Bilinen bir ürünün dantelini, rengini ya da bir kenarını değiştirmek, genel izlenim aynı kaldığı sürece yeni bir tasarım ortaya çıkarmaz:

Tescil başvurusunun nasıl yapıldığı, görsel şartları ve resmî ücretler endüstriyel tasarım tescili rehberimizde yer alır. Tescilli tasarım başvuru tarihinden itibaren beş yıl korunur; süre yenilemelerle 25 yıla kadar uzatılabilir.

Markada özgünlük aranır mı? Ayırt edicilik

Marka hukukunda aranan ölçüt özgünlük değil, ayırt ediciliktir. SMK m. 4’e göre marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini diğer işletmelerinkinden ayırt etmeyi sağlayan ve sicilde gösterilebilen her türlü işarettir. Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretlerin tescili ise SMK m. 5/1-b uyarınca reddedilir; işaretin yeni ya da sanatsal olması tek başına aranmaz.

Bu nedenle bir marka için asıl soru “bu işaret daha önce hiç kullanılmamış mı?” değil, “bu işaret, başvurulan mal veya hizmetler bakımından tüketiciye kaynağı gösterebiliyor mu?” sorusudur. Sözlükte bulunan sıradan bir kelime, ilgisiz mal veya hizmetler için ayırt edici olabilir; o mal veya hizmetin kendisini anlatan bir kelime ise ayırt ediciliği tartışmalı hâle getirir.

• Ölçüt: Mal ve hizmetleri ayırt etmeye elverişlilik (SMK m. 4).
• Mutlak ret: Ayırt edici niteliği bulunmayan işaretler (SMK m. 5/1-b).
• Ayrı bir inceleme: Kendine özgü bir isim bile aynı veya benzer mal ve hizmetler için önceden başvurulmuş benzer bir markayla çakışabilir; başvurudan önce marka sorgulama yapılması bu nedenle önemlidir.
• Süre: Tescilli marka başvuru tarihinden itibaren 10 yıl korunur ve yenilenebilir (SMK m. 23).

Bir logo iki ayrı hakla birlikte korunabilir: çizim olarak hususiyet taşıyorsa grafik eser olarak telif hakkıyla, işletmenin işareti olarak da marka tesciliyle. Markanın türleri ve tescil şartları marka nedir, kısaca tanımı yazımızda anlatılmıştır.

Dört hakta özgünlük ölçütü: karşılaştırma tablosu

Dört hakta aranan özgünlük ölçütü farklıdır: telifte hususiyet, patentte yenilik ve buluş basamağı, tasarımda yenilik ve ayırt edicilik, markada ayırt edicilik. Telif hakkı FSEK ile, diğer üçü SMK ile düzenlenir. Koruma süreleri de farklıdır: markada yenilenebilen 10 yıl, patentte 20 yıl, tasarımda 25 yıla kadar, telif hakkında eser sahibinin ölümünden sonra 70 yıl.

Telif hakkı eserle birlikte kendiliğinden doğarken patent, tasarım ve marka koruması TÜRKPATENT’e başvuru ve tescil yoluyla elde edilir. Aynı ürün için birden fazla başvurunun birlikte planlanması bu nedenle önemlidir.

Özgünlük ile yenilik aynı şey mi?

Hayır; yenilik, bir şeyin aynısının daha önce var olup olmadığına bakan nesnel bir ölçüttür ve patent ile tasarımda aranır. Telif hakkındaki hususiyet ise ürünün onu meydana getirenin kendine özgü katkısını taşıyıp taşımadığına bakar. FSEK m. 1/B’deki eser tanımında yenilik değil, sahibinin hususiyetini taşıma şartı yer alır.

Farkın sonucu şudur: bir tasarım tescil için yeni olmak zorundadır ve önceki tek bir yayın bile yeniliği bozabilir. Telif hakkında ise aynı konuyu işleyen iki ayrı ürün, her biri sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde ayrı ayrı eser olabilir; çünkü korunan konu değil, ifadedir.

Yapay zekâ ile üretilen içerikte özgünlük

Yapay zekâ araçlarıyla üretilen metin, görsel veya kodun telif hakkıyla korunup korunmayacağı sorusunda çıkış noktası FSEK’in kendi tanımıdır. FSEK m. 1/B-b eser sahibini “eseri meydana getiren kişi” olarak tanımlar. Bir içeriğin eser sayılıp sayılmayacağı ve kimin eser sahibi olacağı, somut durumda bu tanım ile hususiyet şartı birlikte değerlendirilerek belirlenir.

3 Korumak

Özgünlüğünüzü nasıl belgeler ve korursunuz?

Özgünlüğü korumanın ilk adımı, ürünün hangi hakla korunacağını belirlemektir: eser telif hakkıyla kendiliğinden korunur, buluş, tasarım ve marka için ise TÜRKPATENT’e başvuru gerekir. İkinci adım, ürünün size ait olduğunu ve hangi tarihte ortaya çıktığını gösterebilmektir. Bir uyuşmazlıkta sahipliğin ve tarihin ispatı için saklanmış kayıtlar belirleyici önem taşır.

1. Taslakları ve ham dosyaları saklayın. Eskizler, işlenmemiş fotoğraf dosyaları, yazılımın sürüm geçmişi ve ilk yayım kayıtları, eserin sizden çıktığını ve tarihini gösterir. Telif hakkında tescil şart olmadığı için (FSEK m. 13) bu kayıtlar asıl delildir.
2. Sipariş ettiğiniz işte hakları yazılı alın. Bir tasarımcıya veya yazılımcıya yaptırılan işte mali hakların size geçmesi için yazılı ve hakları tek tek gösteren bir sözleşme gerekir (FSEK m. 52).
3. Buluşu açıklamadan önce koruma yolunu seçin. Yenilik, başvuru tarihinden önce toplumca erişilebilir hâle gelmiş her şeyle karşılaştırılır; buluşun yayımlanması, sergilenmesi veya satışa sunulması başvurudan önce olursa değerlendirmeyi etkileyebilir.
4. Tasarımda on iki ayı kaçırmayın. Tasarımınızı paylaştıysanız başvuru, ilk paylaşımdan sonraki on iki ay içinde yapılmalıdır (SMK m. 57/2).
5. Markada önce araştırın, sonra başvurun. Ayırt edici bir isim seçtikten sonra aynı veya benzer bir markanın kayıtlı olup olmadığını kontrol edin; başvuruyu bu kontrolden sonra yapın.

Aynı üründe birden fazla hak bulunabileceği için koruma planı birlikte yapılmalıdır. Bir mutfak aletinin mekanizması patentle, gövde biçimi tasarım tesciliyle, adı ve logosu marka tesciliyle, kullanım kılavuzunun metni ise telif hakkıyla korunabilir.

Özgünlük terimleri sözlüğü

Özgünlükle ilgili kelime ve hukuk terimlerinin sade karşılıkları şunlardır.

Özgünlük

Özgün olma durumu; orijinalite, orijinallik (TDK).

Özgün

Yalnız kendine özgü bir nitelik taşıyan; buluş sonucu olan; çeviri olmayan, asıl olan (TDK).

Hususiyet

Ürünün, onu meydana getirenin kendine özgü katkısını yansıtması; eser olmanın şartı (FSEK m. 1/B-a).

Eser

Sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanundaki dört türden birine giren fikir ve sanat ürünü (FSEK m. 1/B-a).

Eser sahibi

Eseri meydana getiren kişi (FSEK m. 1/B-b).

Yenilik

Patentte buluşun tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması; tasarımda aynısının önceden kamuya sunulmamış olması (SMK m. 83, 56).

Buluş basamağı

Buluşun ilgili alandaki uzmana göre tekniğin bilinen durumundan aşikâr şekilde çıkarılamaması (SMK m. 83).

Tekniğin bilinen durumu

Başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde toplumca erişilebilir hâle gelmiş her şey.

Bilgilenmiş kullanıcı

Tasarımda ayırt edicilik değerlendirmesinin gözünden yapıldığı kullanıcı (SMK m. 56).

Genel izlenim

Tasarımın bütün olarak bıraktığı etki; ayırt ediciliğin ölçütü (SMK m. 56).

Ayırt edicilik (marka)

İşaretin bir işletmenin mal ve hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye elverişli olması (SMK m. 4, 5/1-b).

İntihal

Başkasının fikir veya cümlelerini kaynak göstermeden kendininmiş gibi sunma.

Sıkça sorulan sorular

Kaynaklar

• Türk Dil Kurumu — Güncel Türkçe Sözlük (“özgünlük” ve “özgün” maddeleri)
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (m. 1/B, 13, 27, 52)
• 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (m. 4, 5, 23, 56, 57, 82, 83, 98, 142)
• Yargıtay 11. HD, E. 2012/12884, K. 2012/21267, T. 19.12.2012 — karar metni
• Yargıtay 11. HD, E. 2022/886, K. 2023/5105, T. 19.09.2023 — karar metni
• Yargıtay 11. HD, E. 2024/2411, K. 2025/1869, T. 17.03.2025 — karar metni
• Yargıtay 11. HD, E. 2026/217, K. 2026/4652, T. 16.09.2026 — karar metni

Marka Vekili ve Avukat Atakan AYLAR

Avukat Marka Vekili	Av. Atakan AYLAR Marka Vekilliği Sicil No: 2890 Avukatlık Sicil No: 40239 Ankara Barosu
Profil	Hakkımızda · LinkedIn · Marka avukatı
İletişim	0541 723 85 52
E-posta	bilgi@aylarpatent.com